(André BAERT)

Oostende - Document(a) is af, contest(a) is in. Met deze belangrijke verschuiving in naam is er ook een duidelijke verschuiving in kwaliteit. Zowel de inhoud als de locatie zijn versterkt uit de verandering gekomen.

U kunt onze vorige bespreking hier nalezen

Fort Napoleon heeft zijn plompe waarde. Een paar jaar terug als verloren verzand baksteenklomp in de duinen. Het rook er altijd naar urine en insijpelend water. Ieder donker nisje kon een moordenaar verbergen en toch sleepte je je zoveelste jongste lief mee door die duistere gangen, altijd en voor alles op de tast.

Iedereen tijdens de openingsavond had daar een anekdote over, zodat ik denk dat die kolossale muren menig naakte kont gevoeld hebben. Sedert een paar jaar is daar cultuurfilosofisch verandering in gekomen. 

En dan blijft de authenticiteit van een ruimte bewaard. Het wit bleef wit maar er kwam licht. De graffiti bleef selectief en ongecensureerd. De muren hebben hun materie als een mixed medium werk van Remaut of Hoenraet.

Mijn eerste indruk over de naamverandering was redelijk terughoudend. Ik hield al niet meer van Document(a), net als de vorige en huidige schepenen van en voor cultuur. De vlag moet een lading dekken, en dat is zeer moeilijk te realiseren. Zeker als je met een niet homogene groep kunstenaars werkt. Neem daarbij de aard van het beestje, namelijk één persoon of een idee verzamelt mensen om een visie. Maar dan moet die visie universeel genoeg zijn om te inspireren. Of van zo’n geladenheid zijn, dat de inspiratie gestimuleerd wordt tot visionaire creaties. Met een kijk op het heden en de hoop op een toekomst. Al stel ik me de vraag of er wel nood is aan contestatie en toekomstvisie, nu dat de afgebakende stap voor stap maatschappij goed loopt. Ik bedoel: het gevoel van we hebben nog een eeuw(igheid) de tijd. Drink en rol er een, zak in je luiste stoel en bedenk de creatie van je leven. De uitvoering volgt straks wel.

Is die sfeer herkenbaar in Contest-art in Het Fort? In de tekst van Hugo Brutin bij de tentoonstelling zeker wel. En uiteraard in de wisselwerking tussen titel en gebouw: contesteren, contre, tegen, …

Uit de selectie van vorig jaar zijn Georges Demeu, Huguette Hamers en Fred Maës overgebleven. Eigenlijk het triumviraat dat aan de basis lag van de eerste versie dat op zich al de vervanger was van Eastern in Ostend dat een te kort maar mooi tijdje overeind bleef.

Enkele suggestie om de verruiming steeds vers te houden:

- Ieder jaar een gastcurator uit de vorige editie gekozen

- Iedere deelnemer mag 1 gast meebrengen

  Philippe Verbruggen

opent met een verfijnde ode aan de pentagonale pretentie van Het Fort. Hij tekent die ster in een fel blauw of paars, soms wit afgelijnd en daardoor per definitie met de kracht van een militair teken. Maar de echte kracht zit in de herhalingen van figuurtjes die naast elkaar, gepaard of afwisselend gelijk zijn in hun gouden naaktheid. Deze seriële verbeelding wordt dicht bij elkaar gepresenteerd met zicht op een monumentje ter ere van het hout en het goud dat geen kitsch wil zijn maar een vingerwijzing

  Olivier Pauwels

Terwijl Philip Verbruggen twee virtueel lijkende close-up beelden presenteert, moet de triomf van de technologische mens gaan naar Olivier Pauwels. Met zijn Cyberbabies componeert hij babypoppen die hier en daar hun technologisch interieur tonen. Een valei draadjes, raderen en chips die het brein en het oog van deze kinderen van de toekomst zijn. Zij lijken op elkaar, zijn dus ook verzeild geraakt in het seriële leven, maar bewegen niet meer. Zelfs in de kelders van Het Fort staat een cyberbaby-werkkind dat – ik zou het zweren – putjes graaft in een prutserig zandbakje, achter glas.

  Huguette Hamers

heeft in een ½ ruimte van één sterbeen een permanent naar aandacht vragende contestatie tussen stenen en ijzeren bogen opgesteld. De witte portieken in perfect gebogen metaal werpen hun schaduw als tegenstellingen tegen de rechte witte muur. Hier en daar hangt ze een vezeldunne rol met sloganwoorden die alles te maken hebben met een aanklacht tegen onmenselijkheden. In dit labyrint van staal, ijzer en schaduw, verscherpt in de glinsterende ketens, wacht het sleutelwoord op het einde van nog niet gelezen rol. Wie leest?

  Jean Pierre Voeten

maakt nog steeds de mixed media werken, soms paneelgewijs, soms als keramische schilderijen, waarin de grijswaarde primeren, graderend rond een vertoetst blauw of rood, en zo vervagen tegen die identieke realistische wanden van dit machtig fort. Het licht maakt dat het werk bestaat. En dat doet je nadenken over de pijn die versterkt wordt in de duisternis en soms verdwijnt wanneer de kleur opgelicht wordt. Heeft dat te maken met onze filmografische ervaringen?

  Fred Maës

is naast de (vaste) kern van de jaarlijkse manifestatie ook de curator van deze editie. Zijn inbreng is herkenbaar en telkens staan voort een verrassing. Soms toont hij totaal nieuwe creaties, dan weer herschikt hij oudere contestaties naar nieuwe thema’s. Zo weet u ook meteen waar Abraham de mosterd haalde. Contesteren zit Maës in het bloed. Ditmaal speelt hij met de dood. Het on-bestaan van een geraamte in de zandgracht rond Het Fort met sferische dode kinderen en ouders of wachters in profiel. De alchemie verkort naar water en aarde, zonder lucht op flessen getrokken en veilig weg van enig vuur. Deze halve waarheid kan de wereld redden. Tenslotte een Afghaanse présence met sluierhoofd en priesterkleed. Contradictie dat haar bestaan dankt aan het klein televisieschermpje achter de kanten tralies waar haar ogen moeten zijn.

  Dirk Lamote

behoort al geruime tijd tot mijn ‘te volgen kunstenaars’. Deze beeldhouwer heeft een denderende evolutie doorlopen van exclusief actief creator van bedenksels en vormen, over stenenfilosoof naar verzadigd zoeker die eindelijk de tijd neemt voor de vorm alleen en aan de kijker geeft wat de kijker recht op heeft. De schoonheid van een ongeschreven dichtzin waarin de mens altijd centraal staat. Kan ook niet anders, want de denkende mens zet zichzelf altijd af tegen de labeuren van het pijnlijk schone dat blijft in nestkastjes sarcofagen, een design tafel met opschrift (be part of humanity) en videoperformance (minimaal) van zijn hand die Algerijnse Arabisch diezelfde slagzin zo onkalligrafisch mogelijk neerzet in een eenvoudig zelfgemaakt schriftje. Voel te de vele tegenstellingen die allemaal de aandacht vestigen op een subtiel protest tegen te weinig aandacht hebben voor…

 Bart Soubry

is voor mij de meest volledige kunstenaar maar ook de moeilijkste om te doorgronden. Ik voel me ook het minst zeker bij zijn werk omdat die pertinente statements naar vorm zo eenvoudig zijn, dat er meteen een bibliotheek ideeën achter moet zitten. Denk aan de steenbrokcatalogus, de marmervolumes bij het Vesaliusinstituut, de koorden in Box 53 en hier de stapel zwarte soldatenschoenen met daarboven een wierrook lichtje met kruis en halve maan. Daarvoor triomfantelijk gebruikt maar verfijnd naast elkaar: één zwarte en één witte marchschoen. Daarover galmt een requiem in toonaarden van groot noodlot en feestelijke historische dood. Terwijl buiten de mensen echt sterven. En in een aan koorden verankerd nest, middenin en halverwege hoog de pentagonale koer, lichten negen organische bollen. Uit de schietgaten, onderuit naast de binnenpoort of vooroverbuigend vanaf het kanonnenplatform domineren de brute kracht van de stapels baksteen. Alsof een nest de strategie broos maakt.

  Robert Vollekindt

is een visueel denker. Hoofdzakelijk fotograaf weet hij de vormen en de bespiegeling duidelijk uit te beelden. In een ongesloten kubus van pakweg een m³ zet hij spiegels aan beide zijden van een wit-zwart close-up die in zijn kortbij status durft te vervagen naar tinten. Op enige afstand tegen de muur een andere fotografische opname. Nu is het de bedoeling dat de bezoeker met een hoofdtelefoon op in de kubus kijkt naar de zich oneindig herhalende spiegelbeelden terwijl een doffe stem een poëzie van de klank in ‘spiegelbeeld’ gebruikt. Dit object staat in de bakker van Het Fort, en in de gang daarachter ligt een cementen vorm die in de grijstinten en de bewust beperkte belichting bijna eenzaam wacht op verval. Ware het niet dat een opening in het kopstuk het startpunt is van een onduidelijke spirale beweging. Zo ontstaat het orgaan cement, gekneed tegen kippendraad en broos verhard tot een porseleinen leven.

 Georges Demeu,

een beetje verlaten in de zandgracht, maar prachtig monumentaal. Tegen de donkerrode bakstenen. Geroest metaal, 3 meter hoog, puntig, licht bewegend in de verdwaalde wind die vroeger de kilte over de vele gaten van Het Fort verdeelde. Dit is de ultieme plaats voor deze vingerwijzing. Veredeld in dat traag verval, helderder van kleur tegen de wand en stoer opstijgend uit de zandbedding. Deze verticale is volop tevreden in die grandioze verdwaaldheid. Want in dit Fort verdwaalt men; Dit is een doolhof, alleen voor de verdediger ontsloten. De contestant moet zoeken en verdwalen.

Deze expositie loopt in samenwerking met Stichting Vlaams Erfgoed, de Cultuurdienst Oostende en e Peperbusse vzw.

Info Fort Napoleon, Vuurtorenweg 8400 Oostende.
Fax 059/32.00.56
E-mail: Fort.napoleon@skynet.be

Ook Stichting Vlaams erfgoed, Oude Beurs 27, 2000 Antwerpen
Tel. 03/212.29.70 Fax 03/212.29.75
E-mail: info@sve.be
Website: www.monument.vlaanderen.be