Oostende - Voor de 14^de keer organiseert de Vlaamse Gemeenschap in samenwerking met de provincies en de gemeenten de "Open Monumentendag". Ondertussen is deze culturele manifestatie uitgegroeid tot een tastbare catalogus van ons cultureel erfgoed. Je moet er wel voor de straat op en ik hoop dat de liefhebbers ondertussen geen overdosis beeldende schoonheid ingelepeld kregen. Deze zomer was er één van tientallen kunstmanifestaties die in openlucht en vervallen krochten het verbijsterende verhaal van het verloren engagement pertinent in herinnering brengen. Als zout op een wonde.

En wat blijkt nu: monumenten vertellen alles over gelijk welke tijdsgeest. We gaan in 2002 op zoek naar de symboliek die in elke vorm van architectuur terug te vinden is. Er wordt verwacht dat de pendelaars en wandelaars aandachtig kijken naar die ‘zichtbare tekens van een onzichtbare werkelijkheid’ of ‘een vorm van indirecte betekenistoekenning die een beeld verbindt met een begrip dat eigen aan de mens is.’ Want uiteindelijk moeten we ‘alerter worden’ en proberen te begrijpen wat de betekenis is van een symbool dat in en om een gebouw gezet wordt. Denk daarbij aan het oorspronkelijke doel: naast versieren ook de ‘analfabeten’ van toen diets maken wat onder andere goed of kwaad is.

Die zoektocht vraagt uiteraard een inspanning die pas via degelijke en voor de leek bruikbare achtergrondinformatie vruchten kan afwerpen wordt. Men was daarvoor bij Stichting Kunstboek Oostkamp op het juiste adres. Zij leverden opnieuw een zéér hanteerbare kleinformaat waarin over tachtig bladzijden met verspreide kleurillustraties, volgende aspecten van het symbool worden aangekaart:

De symbolen: een onuitputtelijk thema.  Christelijke symbolen: een geheimtaal.  Protestantse symbolen: sobere gemeenchapsgebouwen.                           Joodse symbolen: balanceren tussen assimilatie en eigenheid.                                        

In de epiloog wordt gewezen op de controverse in de culturele evolutie tussen afbreken of bewaren. Stukken van het culturele patrimonium worden verwijderd omdat deze of gene gebouw onbruikbaar of zonder bestemming blijft en dus vervalt. Anderen kunnen bewaard worden omdat men de cultuurhistorische waarde heeft ingezien. Het heeft dus veel te maken met het leren lezen en begrijpen van deze monumentale schoonheid met aandacht voor de symbolen die ‘heden en verleden op een dergelijk mooie en vanzelfsprekende manier met elkaar kunnen verbinden."

Het boekje sluit af met een handige bibliografie.

Zoals gewoonlijk is er daarnaast de A4-gids die alle open monumenten kort voorstelt per provincie en per gemeente. Nog zo’n bewaarobject omdat je het nadien bij individuele bezoekjes kunt gebruiken.

Sommige gemeenten of steden doen daar bovenop nog een eigen publicatie waarin de geschiedenis en de symboliek van de te bezoeken locaties heel duidelijk uit de doeken worden gedaan. Voor Oostende werd het een waar historisch en heemkundig document over de maritieme en religieuze symbolen en de symboliek van de vlaggen. Het schild van de stad en Leopold II zijn nooit ver weg.

Naast de monumentenzondag is er de traditionele monumentenmaandag, waarbij het accent verschoven word van het grote publiek naar het ‘kleine volkje’ en de schoolgaande jongeren. Horizon Educatief staat in voor de omvangrijke organisatie die - het weze gezegd - vanuit Oostende ontstaan is naar een vraag van de Koning Boudewijn Stichting.

Dit jaar werden 3.000 leerlingen door 100 medewerkers begeleid op de dooltochten met Prins Karel en koning Leopold II. Te voet of met de fiets op zoek naar de symbolen in de schatkamers van het paleis.

Veel andere steden of gemeenten hebben dit initiatief gretig overgenomen. Ook Middel-kerke houdt zijn monumentenmaandag.

Nog even melden dat de Monumentenwacht op het Sint-Petrus- en Paulusplein werd voorgesteld.

Jong en oud zal de eigen stad of gemeente herbekijken naar het kleine detail of het grote symbool.

Hoe oorspronkelijk wordt het CKO?

Heeft men nieuwe emmertjes nodig in het SMuSKO of wordt het dak toch zo meteen hersteld?

Wanneer verhuist de Schone Kunst naar het Mercuriusproject?

Wat met de ruime post?

Wanneer komen de eerste kunstenaars toe in het Omniagebouw in de Sint-Sebastiaanstraat Oostende?

Word het ‘Spaans Huisje’ goed beheerd en wie mag er in?

Hoeveel interbellum villa’s worden nu echt bewaard?

En komt er na "Waregem Koerse" een dekascoop op de Wellington?

De aanhalingen komen uit ‘Symbolen’ van Stichting Kunstboek Oostkamp onder redactie van Hattrick de Rink. Kost € 9.90)

Link:

Open Monumentendag: info.omd@sve.be en www.monument.vlaanderen.be

Stichting Kunstboek: 050/46.19.19

Voor Oostende halen we de cijfers bij Henri Vlerick van de Cultuurdienst.

Het Domein Raversijde behoort samen met de Venetiaanse Gaanderijen, het Ensorhuis en het SMuSKO tot de terugkerende waarden van de Open monumentendag. Vandaar: 4.351.

De Japanse Tuin trok niet verwonderlijk heel veel volk: 2.881.

De Venetiaanse Gaanderijen met de tentoonstelling Oostende & C° 2.419. Na bijna 4 maand is deze zeer treffende en overzichtelijke tentoonstelling nog steeds een topper.

De Dominicanenkerk 1.135. Een succesverhaal voor een intiem gebouw dat zo buiten de dagelijkse weg ligt maar die voor de bewoners van de oude stad, samen met de Kapucijnenkerk, vaak belangrijker is dan die imposante dekenale ‘Grote Kerk’.

Huize Louise-Marie en ‘De Plate’ 962. Nog veel, zelfs zo dicht na de overdonderende belangstelling van de officiële opening en de Nacht van de Musea. Ik denk dat Oostende beseft dat het museum boven de stoffige verwarring van een heemkundig hoekje uitgegroeid is. Dit is het Oostends Historisch Museum met een momenteel toch nog altijd geselecteerde presentatie.

Het Gerechtsgebouw dat na de tweede wereldoorlog een tijd als stadhuis moest dienen, trok 890. Een liefst vergeten gebouw omdat niemand graag in aanraking komt met het gerecht. Meer nog: tot voor een paar jaar moest de voorzitter van het telbureau daar vaak urenlang aanschuiven met zijn grijze koffer vol getelde en hertelde kiesformulieren, annex cijferverslagen.

Het kleine Ensorhuis was nog goed voor 733 en het SMuSKO (Stedelijk Museum voor Schone Kunsten) kreeg 660 bezoekers voor de gesmaakte speciale accrochage over symbolen.

Het Provinciaal Maritiem Instituut, voorheen visserijschool John Bauwens kreeg 381 bezoekers, de mysterieuze Koninklijke Hoofdgilde Sint-Sebastiaan 286, het knusse Sint-Annakerkje Stene 222, het Oud Kerkhof 200, d e Molen van Stene 51 en de bij vele (en nog steeds) onbekende Koninklijke Balboogmaatschappij Sint-Joris 25.

Een grandioos succes. Meer deelnemers dan vorig jaar, toen Fort Napoleon de grote trekpleister was. Ik vermoed ook een trend om het aantal locaties te selecteren en te limiteren zoals oud schepen Geert Lambert destijds al voorstelde.

Middelkerke had minder geluk. De medewerker van de Archiefdienst telde 30 bezoekers aan de kerk van Westende-Dorp. De zoektocht doorheen Westende-Bad lokte slechts 15 speurneuzen, maar daar zal het weer wel voor een groot stuk tussen gezeten hebben.

Een snelle evaluatie maakt dat men volgend jaar méér locaties zal proberen open te stellen, verspreid over een groter terrein en met elkaar verbonden door bijvoorbeeld een bus, zoals in Oostende en andere steden of gemeenten.

Gemeentearchivaris Marc Constandt: (Marc.Constandt@middelkerke.be)

"Op Openmonumentendag voelen we de concurrentie van de grote steden sterk aan.

Toch blijven we meedoen omdat we willen aantonen dat we monumenten hebben." En wist je dat "Middelkerke veel meer beschermde monumenten telt dan Oostende en dat we hier wel al een herbestemming hebben voor ons oud postgebouw!"

De kust is rijk aan cultureel erfgoed. "Oostende heeft opnieuw haar Heemkundig Museum" en "Middelkerke wordt straks het centrum van het historische verhaal over het kusttoerisme."

Al met al een positief vooruitzicht op de "Stenen" van Open Monumentendag 2003.

Marc Constandt: "Dan zullen we uitkijken naar meer randinformatie en wordt wellicht een topper zoals de Rotonde of een andere trekpleister ingezet."