Oostende. Ik heb het vaak over verenigingen die zich cultureel inzetten, maar te weinig over het Willemsfonds. Zij draagt nochtans drie belangrijke berichten in haar blauwe wimpel: het zich bewust zijn van de onafhankelijke Vlaamse aard die wars van bruine tinten bestaat, vrijzinnigheid als motor voor het permanent en vrij onderzoeken van het feit van de waarheid en dan de socioculturele boodschap aan dit vrije volk. Al meer dan 150 jaar. De vossenstreken van stichter Jan Frans Willems staan nog altijd gebeeldhouwd tussen de torens van Gent.

Datzelfde Willemsfonds staat in het creatief hart van mijn ‘lijfschrijver’ Karel Jonckheere (de oudere) gegrift, terwijl de jongere versie (in de literatuur (1) ‘Chareltje’ genoemd) mijn begrip gestructureerd heeft tot… wat je nu al zo’n kwarteeuw leest. Maar de ene Karel heeft de andere niet eens geïntroduceerd.

Ik herken en onthoud daarin een soort vrije koepel die ik in mijn bibliotheekje terugvind. In zowel de liberale als de socialistische zit- en luisterkracht, historisch tegenaan Brugge met monumenten als Van Acker, Brulez en Jonckheere die tetteren over literatuur en het Vlaanderen tussen dijk en heuvel maar eigenlijk denken aan het onafhankelijk vrije van datzelfde Vlaanderen dat – samen met Vermeylen, tot Europa wil worden. Of zoals in het tijdschrift van het Willemsfonds onthouden werd: "Ik red mij in mijn eigen dialect en droom van een kamer met uitzicht op alle straten van Europa."(2)

Ik ga slapen met Vermeylen, meer nog met Jonckheere maar eigenlijk altijd via Corman. De aantekeningen die ik maak kleven uit een schrijfstok die ik alleen bij een Internationale Boekhandel Devriendt medewerkster en dus nu Presshop koop. Alstublieft: is dit heemkunde of alleen een verankering. Is dit nostalgie of zoeken naar zekerheid. Is dit opnieuw tasten naar de een oude baarmoeder of is het de toets van een originele Achterberg. (3)

Wat ik onthouden heb is een doorgedreven samenhorigheid of een zekerheid van eenheid omtrent het vrije onderzoek, dus ook een vorm van humanitaire vrijzinnigheid die al dan niet een anker in het antiklerikalisme moet hebben. Waarom? Omdat dit de politieke kant van het vrije leven is of omdat de kerkelijke tradities die menselijke vrijheden beknot die zo energiegevend zijn voor de zoeker. Religie is een tweede realiteit. Naast de echte eerste werkelijkheid.

Is er een soort uitleg van het vreemde en is er een code voor een graduele benadering of uitgestelde aanvaarden van een bovennatuurlijke kracht, dan wordt het domweg ‘godsdienst’ genoemd. Godsdienst is dan een verplichting, katholiek, religieus maar waar vooral het christelijke staat voor een grens. Zowel bij stille mensen als bij creatieve figuren, denkers, schrijvers, schilders, beeldhouwers, aftrekkers, …..

Ik bedoel maar: De mens is binnen Europa rijker geworden dan in zijn eigen toeristische Belgische straat. Vlaanderen wordt een titel. Europa is de naam. Dat de hemel op hun kop zou neerstorten, is alleen de wraakgedachte of de schrik van Obelix en Asterix. Meer niet. Want religie is… schrik.

Dus: dat toonaangevend Willemsfonds heeft in de veeleisende (monumentale) oostelijke inkom van het Thermae Palace Hotel de expositie ‘Imago 2001’ uitgestald. Prachtig. Neen. De nasmaak is er een van genot omdat er heel wat deskundige werken zijn. Daarmee bedoel ik alleen dat in deze selectie, die 5 Imagowedstrijden tussen 1985 en 2000 omvat, kunstenaars opgenomen zijn die zo rijp zijn dat het Willemsfonds tweede (of logistieke) partner zou moeten zijn bij individuele presentaties. Hou hen vast als een paradepaardje. Een paar voorbeeldjes, losweg omdat ik ze meteen naar naam en werk herken.

Jef Snauwaert is een raskunstenaar die ik een tiental jaar terug in de rand van een kasteel bij Oostkamp mocht ontmoeten en die sedertdien aan zeggingskracht gewonnen heeft. Tussen beide polen zit voor mij een leegte omdat er een woordelijk misverstand bleef zweven tussen de ene en de andere. Ja, dus het zeer boeiende werk van toen is nu (4) intenser boeiend geworden. Uit dat lang ontzien wil ik dat u aanvaardt dat Jef Snauwaert de contouren van het herkenbare heeft behouden. Toen een figuur zelf, nu een figuratieve verwijzing naar het mysterieuze uitbeelden van de denkende mens. Ik neem een paar superlatieven uit een presentatie van Hugo Brutin: "Schitterende keuze, weinigen zo indringend, zijn picturaliteit is groot, een toonbeeld, …" (5)

Johan Clarysse is zo’n kunstenaar die rond de sterke eigen picturale kracht diverse thema’s met succes boeiend kan houden. Iedere tentoonstelling – en hij is regelmatig bij Loosveldt in Oostende te zien – is een verademing, opluchting omdat die nieuwere stap nog steeds beter is.

In diezelfde adem moet je Dirk Verhulst bijvoegen die aanvankelijk parallel met Clarysse te zien was maar vanuit een andere filosofische openheid het broze van de mens is gaan bekijken.

Rita Vansteenlandt herzet het land- en zeeschap naar een plastische gebeurtenis van vlakken en volumes die sprekend zijn wat van hen verwacht wordt – uitzicht – maar ook de pretentie mogen hebben een materieboodschap te zijn.

Chris Vanderschaeghe is nog zo’n speler met inhoud naast materie. Niemand mag vergeten dat inspiratie één is en techniek ook één. Als je ze beide kunt combineren tot aanvaardbare picturale schoonheid, dan heb je een formule in hande waarmee actuele kunst geschreven kan worden.

Patrick Pruvoost blijft voortreffelijk verbazen met als hoogtepunt de voorbij expositie in Scharpoord Knokke.

Henk Strubbe is met zijn mixed media verwijzingen naar landschappelijkheden een feit in het circuit van presentaties… enz. (6)

NOT staat dus open voor de bespreking van de culturele activiteiten van het Willemsfonds. Hopelijk worden we op de hoogte gehouden.

André BAERT

April 2001

(1) Deze naam komt uit één van de vele autobiografische werken van Karel Jonckheere (Sr.)

(2) Benno Barnard in Rechtuit, ledenblad Willemsfonds, jaar 8 nr 1 (2001)

(3) De 'Ballade van een gasfitter" (o.a.) van Achterberg heb ik ooit aan Dirk Jonckheere cadeau gedaan.  Een teken van onverbrekelijk respect.  Maar waar zijn die oorspronkelijke drukjes post(human)um heen gegaan?

(4) Picks Art Gallery Oostende, oktober 2000

(5) Zeewacht 20/10/2000

(6) Voor een duidelijk beeld verwijs in naar de catalogus 'Imago 2001' via de Groeningelaan 40 te 8500 Kortrijk