Ik heb duizend kilometer rambleren door Barcelona (zie ook Koffers) achter de pen en moet mijn optimisme over de derde uitgave van de ‘Nacht’ nog uitschrijven. Kan dat, 4 uur na de laatste zonnestraal op het wijnterrasje? 24 uur na dikke koffie, brood en pikante worst? 12 uur na het 20° C verschil tussen Catalunya en Zaventem?

Ik herbron me aan de slotwoorden van vorige bespreking:

"En wat die ‘Nacht van de Musea’ betreft. De Galerijen waren tevreden en starten nu al een brainstorm voor 2002. Navraag naar het ‘waarom’ van de negatieve kritiek in het Laatste Nieuws van 12/02/2001 stuit op onbegrip, temeer daar niemand de auteur gezien heeft. ’t Zal wel weer werk van ondergeschikten geweest zijn. Rik Labeeuw sluit zijn stukje positiever af met deze referentie naar de eindevaluatie: "Het opzet dan de stedelijke cultuurdienst is in elk geval lovenswaardig en verdient zeker meer belangstelling dan dit jaar het geval was." Mag ik daarom aan de organisatoren vragen de pers beter in te lichten over doel en samenstelling van een dergelijke manifestatie." (NOT 04/01)

We zijn er dit jaar vroeg aan begonnen. Voor 18 uur uit de duur van de Peperbusse en nà middernacht was er nog licht tegenover ‘d’Ofgebrande Kerke’. Teveel om goed te zijn maar elk op zich zéér goed. Een aantal was reeds besproken: Picks Art Gallery, De Peperbusse, De Plate, Met excuses dus aan Galerij R53, Box 38, Orion Art Gallery, FP-Art Gallery, The Gallery, 3-D Gallery en Fort Napoleon.

Met gevoelens die veren tussen een respect voor de kunstenaar en een medelijden voor de mens. Ik baseer mij daarvoor op de verhalen die overgrootvader Arsène Blondé debiteerde, anekdotes uit de familie van Ary Sleeks. Eigenlijk uit de mond van ‘Le tout Ostende’ van toen en nu nog een beetje.

En dan blijft vooral de kleur die tinten wordt achter een nevel, een wolk, een mistwaas of een lichtinval op damp. En met dat licht zitten we bij de tijd rond Ensor (met uitlopers tot in Cobra – Asher Jorn, bv) zodat die wazigheid een stuk van haar somberheid ontdaan moet worden. Misschien is de figuur en daarna de figuratie van Jan De Clerck niet zo afmattend.

Misschien is er plaats voor een eenvoudige vorm van verheldering waarbij de lijn, de golflijn die bijvoorbeeld met de horizont speelt of de zigzag van eb en vloed, het echte verhaal inhoudt.

En zo wordt een zeeschap abstract. En dus van een hogere waarde (…) Vergeet ook de andere stijlwerken niet: het pointillistische ritme, de folkloristische kleurexplosies, de sociale kroeglopers, … Heel veel maar zeer lang in een lokaal kleedje verdoken gebleven.

Oscar De Clerck is veel minder productief weergegeven op de tentoonstelling. Omdat er minder werk is, uiteraard. En de stukken die er zijn blijven stijlstukken uit een epoque waar de totaliteit van interieur en inboedel (voor de behoede burger) hoog aangeschreven was.

Ik noteerde met stip het werk ‘De Ontaarde’ 

Ik denk daarbij aan de foto’s van Booz, het portret van Tricot door Martinsen, de fameuze Bulckes, uiteraard Ensor in eigen persoon door anderen en door hemzelf, Sorel in zijn ambtenarentijd met of zonder Winterhulp en een heel fijne Johan Goekind.

De portretten zijn dus uit eigen boezem en zullen af en toe opnieuw hun ‘kop’ opsteken.

Dat betekent ook dat de begeleiders eerste die ‘moeilijke’ kunst moeten ontdoen van een dikke laag ‘grote mensen’ filosofie om te komen tot de essenties van verhaal, kleur, techniek. In de kleine en frisse folder stippen ze hun hoofddoel in kleurtjes aan:

- verwondering

- verbeelding

- ontdekking

- ervaring

- creatieve intelligentie

- expressiemogelijkheden

En het toffe daarvan is dat Xavier Tricot die rijke collectie die gekroond wordt met talloze persoonlijke accenten, schenkt aan het Oostends artistiek geheugen.

Na veel terzakes en terzijdes laat inleider Eriek Verpale in zijn kaarten kijken: "Wat weten wij af van de gruwel Daarginds."

Niets en dat wil Xavier Tricot ook niet ontsieren. Zijn creaties zijn eerst en vooral grisailles, aanbrengen van grijze toetsen die in hun afgemeten afzondering en vanop een afstand precies de fotografische verwazing van de realiteit zijn. Met dichtgeknepen ogen door een waas van verdriet of besmetting iets zien dat niet meteen het hart van de hoop weggeeft. Weeral pijn. De pijn de mensenvervolging die na eeuwen kort beschreven te zijn geweest, plots fulmineert in de waanzin van de Kampen.

De sterke kant van deze tentoonstelling is dat we op een totaal andere en heel minimale wijze geconfronteerd worden met wat we weten en rees gezien hebben, maar nu op een uitvergrootte wijze. Een historisch interactief verwijt.

www.Artsite.be/musea/MSKOostende.htm

Vermeersch als schilder: "Hij schilderde zichzelf zoals zijn beelden overkomen: haast expressieloos, nauwelijks peilbaar."

Vermeersch totaal: "Groots is deze kunst nooit, een enkele keer overstijgt ze zichzelf."

Wij kennen de kust als een naoorlogse betoncomplex waarvan het Europacentrum ooit het hoogste in Europa was en waarvan de continuïteit maakte dat er nooit meer een overstroming zou zijn. Als men de deuren en de ramen tenminste dicht zou laten.

Ik ken diezelfde kust als een mooi septemberverhaal van huizen waartussen alleen nog zand beweegt en de winterstormen bewijzen dat de mensen eigenlijk verplicht zijn dat zand op te vegen, anders verdwijnt ieder stukje beton onder een golf duinen.

Vreemd dat ik dit nu echt kan of wil zien. Ik zie in mijn half eiland een bron van rijkdom die pas mooi wordt wanneer de laatste toerist zijn gat naar het septemberstrand gekeerd heeft.

Het is die broosheid die de Brusselse landschapsfotograaf Christian Meynen over een lange periode verzameld heeft in zwart-wit opnamen.

Maar het houdt uiteraard daar niet op. Meynen heeft me getoond – en conservator Willy Van den Bussche in zijn begeleidende tekst ook – dat er een soort armoede schuilt in die valse rijkdom van tweede verblijf en unieke locatie.

Meynen sluit aan bij een aantal gekende stadsfotografen zoals Gilbert Fastenaekens (Brussel) en Bernd & Hille Becher (Düsseldorf). Dezelfde bron vermeld ook Thomas Struth (Duitsland) en Jan Kempenaers, Niels Donckers en Jean-Paul Deridder (België)

Er is slechts één rode draad: deze van permanente evolutie en alle daaraan gekoppelde brieven van afscheid. De Peperbusse stoomde richting nationaal en internationaal met af en toe een lokale held, het SMuSKO bleef zijn stad trouw al was het maar omdat oud-schepen Vercruysse Haeghebaert het zo ingebakken heeft (en terecht) en de andere locaties en ideeën bestaan niet meer. Zelfs de gerenommeerde jaarlijkse tentoonstelling Oostendse Kunstenaars moest stopgezet worden wegens… overlast van bemoeials en lastige klanten.

En precies dat moet heropgestart worden. Straks proberen we het misschien in Middelkerke een keertje, maar in Oostende moet dat. Vergeten we niet dat wat ooit klein begon via deze salons groot geworden is. Het vraagt alleen een geduldige en ambivalente (of omnipotente) middenpilaar. Ik kandidaat? Ja.

Dus André Sorel, aangevuld met een restje Gustaaf Sorel, en Mia Moreaux. Minstens twee oorspronkelijke kunstenaars die in de tweede helft van de 20^ste eeuw hier naam en furore hebben gemaakt. De appreciaties zullen verschillen. Dat spreekt voor zich, want niet iedereen houdt bv van collagewerk met een erotische tintje of van brons en marmer waarin een organische verwijzing de natuur en de evolutie, de permanente conceptie, uitgehouwen of ingebakken zit. Het abstracte in beide gevallen is vrijgevig wanneer het over waarderingen gaat omdat de figuratie nooit echt ver is. De ene kneedt het verhaal en de filosofie in een surrealistisch definitiebad, de andere verlijnd of monumentaliseerd de herkenbaar buiten proporties. Het detail wordt hoofdzaak. Of uit het kleinste is het grote ontstaan.

Is het dan niet altijd zo dat het uitvergroot resultaat, het gegroeide zichtbare, zo zwak is dat het overdonderen van het formaat het moet waarmaken? Daarin ligt dan de discussie over landschapskunst of kunst in het landschap. Maar dat is voor straks.

* * * * * * *

Dat doet me eraan denken dat de binding tussen de woonplaats en de invloedssfeer heel belangrijk is maar niet dominerend in de benadering door derden. Ik bedoel dat beide kunstenaars één zijn met Oostende maar dat de andere woonplaatsen in de kleinste dorpen evenzeer aanspraak mogen maken op hun toegevoegde waarde.

Noem hen praatvaren. Zeer open kunstenaars die vanuit een warme liefde voor het schone de verf met een verhelderende kracht gelegd hebben.

Meestal abstract maar in hun Lumennumen (...) periode ook wat frivoler en – dacht en denk ik – wat naast de kwestie. De stippeltjes missen de kracht die uit de verfvegen en organische kronkels straalt.

De geschiedenis noemt Dreyfus een reden, een uitgangspunt, een stellingname. Men was toen voor of tegen de macht van leger en kerk of libertijns denkend en democratisch. Datzelfde gevoel speelt in Spanje de eerste noten van wat 36 jaar later de Burgeroorlog zal worden.

De publicaties noemen de zaak-Dreyfus "model voor de strijd voor vrijheid en de rechten van de mens, tegen willekeur en racisme" en staat dus ver van dat andere slachtoffertje Anne Frank, ook Joods en een a-politiek symbool.

We hebben de ‘reis’ afgelegd met een stiekem geheim vraagje. Is Oostende rijp voor dergelijke nog vaak elitair genoemde manifestaties?

U dus volgend jaar OOK.

André BAERT

10/02/2002-22/02/2002