Oostende - Toen Johan Verstreken, schepen van en voor Cultuur in Oostende, zijn pleidooi voor een cultureel Oostende hield tijdens de voorstelling van de Cultuurkaart Middenkust, vergat hij één belangrijke item: het nieuw Oostends Historisch Museum ‘De Plate’. Hij had die kleine schoonheidsfout kunnen rechttrekken tijdens de officiële opening van dit nieuw Museum, maar hij moest belet geven wegens buitenlandse reis.

Schepen Veulemans mocht in zijn plaats de honneurs waarnemen. Zij heeft dat niet echt subtiel gedaan. In haar chronologie houdt ze de lokale en ik vermoed professionele pers voor schuldig aan deze voortijdige opening. Wablief? Kijk: twee jaar terug sloot het oud heemkundig museum haar deuren en kon men starten met het uitwerken van de infrastructuur. Maar de pers heeft klakkeloos een pak informatie onthouden die geen rekening hield met de ‘parameters werk en beschikbare fondsen.’ Dus heeft diezelfde pers de zaak geforceerd en is men tot deze tussenoplossing gekomen. Het gelijkvloers is grotendeels toegankelijk en geïnstalleerd met materiaal over drie thema’s: de zee, de wagens en op het eerste de sterfkamer van de eerste Koningin der Belgen, Louise Marie. Er wordt ook vermeld dat het maritieme gedeelte straks een duidelijk RMT accent zal krijgen door de schenking van het historisch patrimonium met modellen en al door de Regie voor Maritiem Transport.

Vanaf nu gaat alles gestaag vooruit, trap per trap over de drie verdiepingen. Uitpakken, keuren en eventueel plaatsen van het collectief Oostends geheugen dat bestaat uit historische stukken die zowel een folkloristische, een heemkundige als ene zuiver historische waarde hebben. Daarnaast wordt ook plaats voorzien voor wisseltentoonstellingen. En zo heeft Oostende niet te vroeg een wandeling geschiedenis: het Provinciaal Domein Prins Karel, de Amandine, het Fort Napoleon en nu het O.H.M. De Plate, fase ¼

Dat is de teneur die we onthouden uit de gedocumenteerde toespraak van Omer Vilain, voorzitter van De Plate. Zijn herkenbaar stemtimbre beeft een beetje over de goed geklede aanwezigen heen. Veel kaal in de zaal, nog meer grijs en een paar pas gepensioneerden als benjamins in dit heel lawaaierig troepje.

"Eindelijk. Nà méér dan 100 jaar in stof en regen,... " en de toon is gezet.

In 1893 wordt een gift uit 1885 van ene Brasseur door toenmalig schepen Liebaert ondergebracht in een Stedelijk Museum avant-la-lettre. 6 jaar later in 1899 verhuist men de collectie naar ‘La Plume’ in de Kerkstraat, maar ook daar wordt de ruimte snel te krap. Dus trekt men in 1907 naar een nieuw gebouwd museum in het Maria Hendrika Park. Dit zogenaamd ‘Museum Liebaert’ ligt echter over de Kapellebrug en achter het Oud Station en nog voorbij de ‘zwemschool’ verdoken onder het nog fris lover van ’t Bosje. Geen kat te zien. In 1919 verhuist Carlo Loontiens alles naar de stadsbibliotheek en het stadhuis en van daar via bespreking met het Ministerie van landsverdediging in 1928 uiteindelijk in 1932 naar het Fort Napoleon dat speciaal voor de gelegenheid uit het zand ‘opgedolven’ wordt.

Iedereen kent vanaf hier de wilde maar echte verhalen die kunstenaar Robert ‘Bertje’ Vanheste kan vertellen, want hij heeft er jaren met broers en vader Gustaaf gewoond en kou geleden.

Maar dat onbevochten fort trekt ook al weinig volk, of ’t zijn achtereenvolgens de Belgische, Franse en Duitse troepen aan het begin van de tweede wereldoorlog. Dat en de stormende Engelsen tegen het einde van de vreselijke 5 jaar. Onoverzienbare schade maar toch nog beperkt gehouden omdat men in 1941 de restjes in de kelders van het dienstdoend Stadhuis maar eigenlijk Gerechtsgebouw mag klasseren. Ook daarover heb ik wilde verhalen gehoord, want wie in de schuilkelders verbleef had vrije toegang tot de slinkende collectie. In 1947 treedt Frank Edebau aan die in 1948 de Koninklijke Gaanderijen installeert als Heemkundig Museum. De gift voorhistorische (Keltische) vondsten van Choqueel maakt het tot een waar historisch museum dat weeral helaas 2 jaar later mag inpakken en wegwezen wegens restauratieplannen. Dan maar naar de zolders van de meisjesschool in de Witte Nonnenstraat en dan naar een loods aan de diepwaterkaai.

 verz. André BAERT

Heemkundige De Taye constateert in 1952 de slechte staat van de collectie die zomaar open en bloot in regen en wind ‘voor het grijpen ligt’. In 1954 sticht Karel ‘Ary Sleeks’ Seys de heemkundige Kring DE PLATE en trekt met een vloot giften en steunbetuigingen eerst naar de Ieperstraat, dan – versta ik goed – naar de kelders van het versgebouwd Feest- en Cultuurpaleis om in 1962 uit te blazen bij Chez Pan onder de Koninklijke Schouwburg. Definitief? Neen: in 1965 moet de monumentale zaal tegen de grond omdat ‘Oostende in Brussel’ er een Europacentrum wil neerpoten.

Dan maar naar de wandelgangen van het nieuwe stadhuis van waaruit de lokale studenten het klein kanon van een oude schuttersgilde ongezien meepakken naar het Wit Paard. Toenmalig bibliothecaris Omer Vilain - diezelfde – mag het stuk op zaterdag tegen middernacht terughalen, mits de nodige dankbetuigingen voor het ‘goed bewaren van...’ Men blijft ondertussen werkloos toezien hoe de geschiedenis van een roemruchte stad aan het water slinkt naar ieders living. Tot de burelen van de werkloosheidsdienst (RVA) in het Feest- en Cultuurpaleis vrijkomen... en zou dit de definitieve stek worden?

Van 27/05/1966 tot 31/12/1999 bleef de collectie groeien in de volgepropte ruimte. Iedere gift kreeg zijn plaatsje zodat je halverwege de tweede helft van de vorige eeuw de historische boom niet meer doorheen het bos van het collectief geheugen zag staan. Mercurius lonkt, Lambert vader en zoon wikken en wegen.

En nu? Huize Louise-Marie. Volledige restauratie, volledige inrichting. Is dit wéér de zoveelste... is dit de laatste keer... en zullen we in 2004 hier en volgroeid 50 jaar Heemkring "De Plate" kunnen vieren?

Nieuwsgierig als ik ben, leg ik wat documentatie samen over het opstarten van dit Oostends Historisch Museum. Eén jaar gegevens, maar ik herken geen duidelijke geschreven klachtenbank, anders dan dringende berichtgeving. Volg maar mee.

13/01/2001: "Renovatie blijft maar aanslepen. Het dak lekt als een zeef... Ik begrijp het allemaal niet goed meer. Iedereen loopt hier maar binnen en buiten. Pas wanneer het deurslot is aangepast en alleen wij over de sleutel beschikken, kan de verhuis staren." Het moest juni 2000 zijn, nu hokt men op Pasen 2001. (secretaris Freddy Hubrechtsen bij Guido Lombaert van Het laatste Nieuws)

15/01/2001: "De samenwerking met het stadsbestuur is een ontgoocheling want er was ons beloofd dat alles zou klaar zijn tegen juni 2000. Mijn grootste ontgoocheling is dat de stad niet langer wil investeren in wat het paradepaardje van het museum moe(s)t worden: de sterfkamer van onze eerste koningin Louise-Marie. Monumenten en Landschappen is wellicht nog niet op de hoogte. Ze kunnen de boom in, denken ze blijkbaar bij de stad." (Hubrechtsen bij Gunther Vanpraet van Het Nieuwsblad)

06/04/2001: "De opgelegde besparingsmaatregelen voor 2001 laten geen hoop voor verbetering toe, en daarmee wordt het ergste gevreesd voor de nabije toekomst. Gaat het ook met het Ensorhuis dezelfde weg opgaan, is de vraag van de 53 aanwezige verenigingen van de C.R." (Tijdingen)

07/04/2001: "Er is tot nu toe gedaan wat mogelijk was. Sommige leden van de culturele raad drijven het toch te ver... Als ze blijven mekkeren, kan die houding zich uiteindelijk tegen hen keren en blijven ze misschien nog veel langer op hun honger zitten." (Johan Verstreken bij Rik Labeeuw in Het Laatste Nieuws)

12/04/2001: "Als iedereen meewerkt, kan huize Louise-Marie tegen 1 juni zijn deuren openen. Het bewuste papier voor de sterfkamer van de eerste koningin is nu in bestelling." (Johan Verstreken bij KCA in Het Nieuwsblad)

31/05/2001: "Ik had eerste gehoopt het museum tegen de zomer te kunnen openen, maar zover komt het niet. In het najaar moeten het gelijkvloers en de eerste verdieping wel opengesteld kunnen worden voor het publiek." (Johan Verstreken), maar de secretaris van de heemkring De Plate is minder optimistische en zou een opening voor het jaareinde al een succes vinden. Het dak moet immers nog hersteld, en de trapleuning is gevaarlijk..." (Paul Bruneel in Het Laatste Nieuws)

06/11/2001: "Museum De Plate op 1 februari open" maar het vernieuwd dak en de aankoop van het nodige materiaal..."hangt af van de stedelijke budgetten. We wilden daar echter niet op wachten om al een stuk van onze collectie te tonen. Er zijn nogal wat nadelen aan dit gebouw. Weinig muuroppervlakte voor de grootste schilderijen... geen liftmogelijkheid voor mindervalide... We hebben ook geen idee van hoeveel (bezoekers) er nu zullen zijn. Het einden van de Langestraat is een plaats die voor het publiek niet zo evident is." (Hubrechtsen bij KC in Het Nieuwsblad)

30/01/2002: "Heemkring De Plate in Huize Louise-Marie. ...op zaterdag 9 februari kan het publiek voor het eerst kennis maken met de gerenoveerde locatie... eindelijk een nieuw onderkomen... (Guido Lombaert in Het Laatste Nieuws)

André BAERT 08/02/2002