Het verlangen van Il Gardellino
& Bach 

Beschouwingen n.a.v. het  concert
van 14 september 2003
in het Concertgebouw Brugge.

' Mein Verlangen' is de titel van Il Gardellino's Bach-project. Verspreid over 8 data besteedt Il Gardellino aandacht aan de muziek van Johann Sebastian Bach. Hoboïst Marcel Ponseele, fluitist Jan De Winne, de violisten Ryo Terakado, François Fernandez en Mira Glodeanu, Kaori Uemura (viola da gamba), René Schiffer (cello) en klavecinist Shalev Ad-El en hun jarenlange uitvoeringspraktijk heeft hen alle fijne kneepjes geleerd van het "barokke vak". Maar nu zijn ze van oordeel dat ze eigen accenten willen leggen. Dat heeft niets te maken met bijvoorbeeld de keuze of de stemming van de instrumenten, maar veel met het repertoire. Il Gardellino wil niet alleen het werk - en de geest - van Johann Sebastian Bach als leidraad bewaren, maar hem ook in een ruimer perspectief plaatsen. Door zijn oeuvre naast dat van anderen te plaatsen. Van doorgaans schandelijk vergeten tijdgenoten. Of van onze tijdgenoten - actief in hedendaags klassiek, jazz, world music,. Of op andere domeinen: filosofen, schrijvers, cineasten, videonauten, enz. Voor de periodes van 2003 en 2004 wordt elk programma door een 'verteller' aangevuld. Het gaat hier niet zozeer over een musicologische toelichting maar eerder over een spirituele invulling.
(tekst overgenomen uit de website www.ilgardellino.be)

1. Project I (6 - 9 februari 2003)
     

   Programma:	Cantate BWV 202 "Weichet nur, betrübte Schatten" Brandenburgsconcerto V Cantate BWV 210 "O holder Tag, erwünschte Zeit"
   Uitvoering:	sopraan, traverso, hobo, 5 strijkers en orgel (9 musici)

2. Project II (8 - 11 mei 2003)
     

   Programma:	Cantate BWV 199 "Mein Herze schwimmt im Blut" Klavecimbelconcerto in d klein Cantate BWV 204 "Ich bin in mir vergnügt"
   Uitvoering:	sopraan, traverso, hobo, 5 strijkers en klavecimbel (9 musici)

3. Project III (11 - 14 september 2003) - zie bespreking hierna
     

   Programma:	Cantate BWV 32 "Liebster Jesu, mein Verlangen" Vioolconcerto in E groot  Cantate BWV 49 "Ich geh' und suche mit Verlangen"
   Uitvoering:	sopraan, bas, viool solo, hobo, 5 strijkers en orgel (9 musici)

4. Project IV (13 - 16 november 2003)
     

   Programma:	Cantate BWV 189 "Meine Seele rühmt und preist" Concerto in a klein voor hobo d’amore (Telemann) Cantate BWV 55 "Ich armer mensch, ich Sündenknecht"
   Uitvoering:	tenor, traverso, hobo, 5 strijkers en orgel (9 musici)

5. Project V (12 - 15 februari 2004)
     

   Programma:	Cantate BWV 56 "Ich will den Kreuzstab gerne tragen" Klavecimbelconcerto in A groot Cantate BWV 82 "Ich habe genug"
   Uitvoering:	bas, hobo, 5 strijkers en orgel (8 musici)

6. Project VI (6 - 9 mei 2004)
     

   Programma:	Brandenburgsconcerto 1 (oerversie) Cantate BWV 204 "Ich bin in mir vergnügt" Brandenburgsconcerto V Cantate BWV 52 "Falsche Welt, dir trau ich nicht"
   Uitvoering:	sopraan, 3 hobo's, 2 horens, fagot, 5 strijkers en klavecimbel (13 musici)

7. Project VII (9 - 12 september 2004)
     

   Programma:	"Bachs examen" Cantate BWV 22 "Jesus nahm zu sich die Zwölfe" Graupners examen cantate Cantate BWV 23 "Du wahrer Gott und Davids Sohn"
   Uitvoering:	sopraan, alt, tenor en bas, 2 hobo's, 5 strijkers en orgel (12 musici)

8. Project VIII (11 - 14 november 2004)
   

   Programma:	Cantate BWV 49 "Ich geh' und suche mit Verlangen" Musicalisches Opfer trio voor traverso, hobo en b.c. Cantate BWV 146 "Wir müssen durch viel Trübsal"
   Uitvoering:	sopraan, alt, tenor en bas,, 3 hobo's, traverso, 5 strijkers en orgel (14 musici)

3.1 Inleiding
Met gemengde gevoelens betrad ik voor het eerst het veel besproken, controversieel Concertgebouw van Brugge. Imposant is het wel. Het Middeleeuws Brugge geconfronteerd met hedendaagse architectuur, een trend die blijkbaar niet meer te stoppen is. Maar uiteindelijk kwamen we voor de muziek.

Het concert had plaats in de Kamermuziekzaal in de zogenoemde lantaarntoren. Het publiek kijkt als het ware vanuit drie boven elkaar liggende balkons letterlijk neer op de performers, een andere communicatievorm die bewust zo werd gekozen. 
De akoestiek is er uitstekend.

3.2 Het concertprogramma
Il Gardellino o.l.v. Marcel Ponseele opende het concert met de Johann Sebastian Bach's cantate BVW 32 "Liebster Jesu, mein Verlangen" (1726).
De cantate geschreven voor de eerste zondag na Driekoningen is een mooi voorbeeld van een "dialoog"-cantate; een dialoog tussen Jezus en de Ziel. De cantate opent met een heel mooie aria, ingeleid door een droevige hobo ^[1], waarop de sopraan later inpikt.
De prachtige barokstem van sopraan Johanette Zomer gaf nog meer glans aan de aria. Ze zong met een intensiteit en overgave die we zelden te zien en te horen krijgen, een uitstekende ambassadrice voor de gezongen barokmuziek. 
Na het recitatief volgde de lange aria voor bas, die vooral opvalt door de virtuoze vioolbegeleiding, zodanig zelfs dat bas soms door de viool verdrongen werd. Dit lag niet aan Klaus Mertens, die zich uitstekend "verdedigde", maar aan Bach's virtuoze vioolspartituur. Ryo Terakado had kennelijk plezier in zijn opdracht de bas te begeleiden!
Het volgende dialogerende sopraan-bas  recitatief zet zich verder in het aansluitende duet andermaal heel mooi vertolkt door Johanette Zomer en Klaus Mertens.
De cantate wordt afgesloten met het gebruikelijk koraal.

Het programma werd verder gezet met het concerto in Bes voor 3 hobo's, 3 violen en basso continuo van Georg Philipp Telemann (1681 - 1767), tijdgenoot van Bach, maar die in die tijd veel beroemder was dan Bach zelf. Het kan verkeren. 
Het werk kende ik niet, maar in de honderden concerti die Telemann schreef voor de meest uiteenlopende samenstellingen, is dit niet te verwonderen. Il Gardellino's keuze voor dit concerto kan ik enkel maar bewonderen. Ik vraag me dan telkens af hoeveel onbekende pareltjes vallen er aldus nog te ontdekken? En in zekere zin was ik blij niet nog eens Bach's vioolconcerto te moeten horen, alhoewel ik er van overtuigd ben dat ook dan Il Gardellino een uitstekende vertolking zou ten gehore gebracht hebben. Daarvoor baseer ik me op de uitvoering van dit concerto van Telemann. Ieder instrument kende uitstekend zijn taak en gaf het beste zonder de andere instrumenten te overspelen. Samenspel was troef en zo hoort het. Marcel Ponseele, Ann Vanlancker, Taka Kitazato, hobo, en Ryo Terakado, Blai Justo, Mika Akiha, barok(alt)violen kweten zich uitstekend van hun taak.      

Intermezzo door verteller Jef Geeraerts. Wie Geeraerts gelezen heeft (wie niet in Vlaanderen en daarbuiten?) weet dat Jef iets met Bach heeft ^[2].  Daarom is de keuze van Marcel Ponseele om Geeraerts uit te nodigen om enige toelichting, beschouwing of hoe je het ook wil noemen, niet zo verwonderlijk. 
De nu 70-jarige Jef lijkt nog altijd even vitaal, haalde herinneringen op van hoe het allemaal begon met klassieke muziek in het algemeen en Bach in het bijzonder, zijn eerste kennismaking op 12-jarige leeftijd met de muziek van  Mozart tot zijn verblijf in het toenmalig Belgisch Kongo ('Gangreen' natuurlijk) waar hij ergens in een dorpje midden in het oerwoud op een avond op zijn meegebrachte pick-up een mono-LP afspeelde met de 'Badinerie' voor fluit uit de 2de Orkestsuite van J.S. Bach, hoe de dorpelingen toestroomden en verrukt meeluisterden naar de voor hen onbekende Westerse muziekklanken, om tenslotte wild te applaudisseren na het wegsterven van de laatst klanken (let op de 'Gangreen-stijl' van deze doorlopende zin).
Kortom de muziek van Bach en Telemann is heerlijk om naar te luisteren, een daarop volgende beschouwing door Jef Geeraerts verscherpt alleen maar de honger om nog meer van Bach te horen.    

De toehoorders moesten niet lang wachten. Na een welgemeend applaus vervolgde Il Gardellino direct aansluitend met de cantate BWV 49, "Ich geh' und suche mit Verlangen", cantate geschreven voor de 20st zondag na Drievuldigheidszondag (1726).
De cantata voor sopraan en bas, maar zonder afsluitend koraal, opent met een prachtige synfonia voor 3 violen, hobo en obligaat. Dit zalig "stukje" muziek, niet in het minst door het sublieme samenspel van Il Gardellino, komt vermoedelijk oorspronkelijk uit een Cöthen-concerto dat verloren gegaan is. Gelukkig is deze ene beweging ook blijven voortbestaan als 3de beweging in het klavecimbelconcerto BWV 1053.
De eerste bas-aria, begeleid door orgel en cello en andermaal uitstekend vertolkt door Klaus Mertens, drukt het verlangen uit naar de mooiste duif ("Dich, meine Taube...) de ziel en wordt beantwoord in het daarop volgende recitatief-duet. 
Na een inleidende passage voor cello, hobo en orgel kan Johannette  Zomer zich andermaal uitleven in de aria "Ich bin herrlich, ich bin schön". Ze had er duidelijk zin in en ... ze geloofde in wat ze zong, terecht zou ik zeggen. 
Na het tweede sopraan-bas recitatief volgt de finale sopraan-aria "Dich hab ich je und je geliebet", een waardige afsluiter voor deze cantate en het gehele concert. 

Een minutenlang applaus was de apotheose voor uitvoerders en toehoorders. Il Gardellino had het meer dan dik verdiend.