Middelkerke - 12 kunstenares aan het werk zien in één week geeft een vernieuwde impuls om het feit ‘leven’ op een frissere manier te gaan bekijken.

Er is één dwingende beperking in deze uiting van vrolijkheid. Deze 12 kunstenaars zijn geen groep maar hebben op een of andere manier een gemeenschappelijke kant. Die raaklijn heeft te maken met de bronnen van waaruit de selecties zijn gebeurd. U zult bij het nalezen van de biografische gegevens merken dat een aantal van die raaklijnen te vinden zijn bij persoonlijke vriendschappen, gelijklopende tentoonstellingen, bundeling van krachten voor een bepaald project, enzomeer.

Deze staalkaart is meer dan een toevallige keuze. Dit is een kruidig boeket Europees optimisme. Zowel naar inhoud als naar metier, naar kunde van de kunstenaars. Geen enkele zuil of Unit geeft een terughoudend bericht, ook al is de bron van het bericht vaak tergend actueel of levensbelangrijk dringend. Zoals de natuur, het universum en de plaats van de mens in die tijd en ruimte. Men kan inderdaad niet licht voorbijgaan aan deze indringende problematieken. Ze zijn één met ons voortbestaan. Let er op hoeveel kleur gebruikt wordt, elementair maar doordringend aanwezig of rijkelijk uitgeverfd over de zuil. En in het ene geval van wit/zwart staat dat zwart als verheerlijking, bevestiging van het schone van de concertstoel voor buitengebruik.; wit/blauw is het verfijnd bericht van nostalgie naar een tijd die aan de basis ligt van de actuele positieve ingesteldheid.

Wanneer je die 12 kunstenaars aan het werk ziet, wars van enig vooroordeel over herkomst of onderlinge raakpunten, dan zie je 12 meesters aan het werk. U kunt ze hierna herlezen, zoals ze in de brochure voor 12-Units werden voorgesteld

INHOUD:

Cracking Art                 Enrico T De Paris R. Victor Kastelic          Noëlle Koning       Yvonne Mostard           Mathias Pérez       Jean-Luc Poivret            Bernardi Roig  Jean-Claude Saudoyez  William Sweetlove Eric Vande Pitte           Jos van der Sommen

 

Noem hun zuil een stilleven, een standbeeld of een herinneringszuil aan de natuur van de zee, het strand, de zeevruchten en de zeevogels. Noem het een mooie collage van plastiek vissen, krabben, kreeften, meeuwen, zeesterren, schelpen.

Noem het ook een ongelooflijk banaal kunstwerk dat haar bijklank krijgt in de vergulde zeesterren en krabben of geblauwde meeuwen. Steeds opnieuw kom je terug naar de natuur van de zee. Het water is de oorsprong van al het leven.

Dan moet je stilstaan bij wat wij dat water aandoen. Vervuilen. Die vervuiling wordt hier niet kortaf aangeklaagd. Integendeel.

De 7 kunstenaars hebben een hart voor het mooie van de natuur en daar rond hebben ze een manifest opgesteld dat Cracking Art noemt. Daarin staat dat plastic, dat gebruikt wordt voor al hun kunstenwerken, een synthetisch product is uit de thermoschemische behandeling of ‘cracking’ van olie. "De mens heeft de organische bron waaruit olie ontstaat omgebouwd tot plastiek waarmee de vorm van een levend organisme nagebootst wordt. Wij nemen de tegenovergestelde weg. We brengen die bron van olie terug naar de oorsprong: de natuur.’

Wanneer het over zeer grote manifestaties gaat, werken de 7 kunstenaars ter plaatse aan het project. Zoals momenteel op de Biënnale van Venetië. Voor een kleinschaliger project als 12 Units kwam de bedenker en de bezieler van Cracking Art Omar Ronda zelf naar Middelkerke. Wie ook uit de manifeste groep afgevaardigd wordt voor een project, waar dan ook ter wereld, krijgt van de groep het concept, de richtlijnen en de planning mee. De uitvoering zou dus door gelijk welk lid van de groep quasi identiek zijn. En dat is het unieke aan Cracking Art. De onvoorwaardelijke samenhorigheid die ze, naast het engagement voor de natuur als oorsprong van het leven, ook aan deze wereld willen doorgeven.

Enrico T. DE PARIS stelde eerst vast dat er in de onrembare hedendaagse evolutie tussen sociale migraties en biotechniek een ‘state of things’, een status is voor de man van vandaag en de levenswijze van vandaag, maar dat dit moet vastgelegd worden in simulaties, in symbolen, open gedachten, permanente berichten, in ‘Works in progress’: niets is afgewerkt of ‘t is daar en slechts dan in het gedacht van de toevallige kijker. De Paris werkt voor een stuk aan de rand van het sprookjesachtige, de speelse symboliek die de aanleiding wil zijn tot verder creatief nadenken. Leven. Blijven leven

Dit kleurrijk spektakel van Victor Kastelic heeft een hele weg afgelegd voor het tot dit mooi ogend resultaat kon komen. Maar er is een tweede bodem die langzaam haar geheim zal prijsgeven.

Kastelic start vanuit een stapel publicaties over de tuin. Hij scheurt er aantrekkelijke bloemen uit en maakt op die manier een soort collageschets die de basis is voor de originele ‘stencils’ of ‘pochoirs’. Dat betekent dat de realistische bloem door de kunstenaar hertekend werd en dat die nieuwe realiteit daarbij nog meerdere malen kan herbruikt worden. Een keer rechtop, dan omgekeerd, een fragment links, de rest op een ander paneel, enzomeer.

Op die wijze ontstaat een aantrekkelijk impressie van de natuur die door de eventjes overdreven kleuren eigenlijk een valstrik geworden is voor de aansnellende kijker. En van dichtbij ziet men dan de waarheid: een valse collage met valse kleuren, benadrukt door het plotse besef dat een beperkt aantal bloemstukken aan de basis ligt van het boeket. Terecht stelt Victor Kastelic deze vraag: ‘Wie zag ooit zoveel bloemen op een winderig strand?’

Onthouden we dat het assembleren als uitbeelding duidelijk moet zijn en dat de kleuren in een heldere acryltint feller worden. Het is dus niet de bedoeling fotorealistische te werk te gaan. In tegendeel: het theatrale moet de boodschap van die nieuwe enscenering letterlijk en figuurlijk dik in de verf zetten. Dit verbluffend of overdonderend effect wordt nog vergroot door de opbouw op deze zuil: 4 maal 4 panelen van 75cm op 75 cm maken 16 bijna barokke vlakken.

De eindvraag is dan duidelijk: zoek de verschuiving van oorsprong naar resultaat. Vindt het belangrijk verschil tussen realiteit en fictie.

De zuil van Noëlle Koning is een collage werk. Het aanvankelijk vermoeden dat je hier te maken hebt met een soort verwarrend kleurencircus, geheimzinnige lijnen en krullen die helemaal niets met elkaar te maken, is fout. Hier staat een picturaal dagboek. In volledige harmonie met de locatie.

Noëlle Koning start vanuit repen sterk papier, in het atelier beschilderd in een intuïtieve stijl maar met herkenbare accenten. Zo herken je in de kleurencompositie iets vegetatiefs, een stuk natuur, humus, bladgroen, schimmel, de macro-effecten van gekliefd hout. De verticale lijnen worden een ladder. Een ovaal of een gebogen lijn wordt een stuk stilleven met een overweldigende gekleurde en opgezette tafel. Een stapel van die vellen is de basis voor het uiteindelijk kunstwerk. Op de zuil worden repen uit het ene vel geplakt met fragmenten uit het ander. De kunstenares weegt permanent af waar het kleurevenwicht zit, en hoe de verticale lijn een ladder wordt of straks de illusie van een openbrekende zuil. Noëlle Koning zoekt intens naar een nieuwe visie die uit bestaande creaties moet groeien. Wat ze ooit opstartte evolueert tot iets nieuws. Een herschikt dagboek van snelle beeldende en schilderachtige expressies. De anekdote zit in een toegeving aan de locatie: een vage lichtere tint over de zee, een  vlucht witte strandpaaltjes, verzameld strandspeelgoed en visnetjes.

Is dit een omfloerste zuil? Neen. Dit is niet de zuil die spreekt over de gedrapeerde dood. alleen al omdat de kleur zo hemels is. Mag je hier bij dit zwaar gedrapeerd monument denken dat alles wat waarde heeft verborgen wordt in deze beklemmende zuil? Of mag je juist wel hopen dat het licht dat rond en doorheen de gordijnen leeft een uitnodiging is om over iets na te denken. Nadenken, ja, maar waarover?

Yvonne Mostard houdt van het toneel, van de duidelijke woorden van poëzie en theater of van de tonen van een opera. Woorden die tussen die net opengeschoven doeken gegeven worden aan de gretige luisteraar of aan de kijker die vol verwachtingen staart naar het theater bij de turkooizen stof. Toneel is in deze betekenis monumentaal. Het ligt dus in de bedoeling van Yvonne Mostard ons aan te sporen tot nadenken over wat we zeggen. Over wat in ons leeft. In de stijl van Rilke die haar nauw aan het hart ligt: "Wie heeft niet, angstig, voor het doek van zijn hart gezeten"?

Wie durft te zeggen dat hij nooit stil heeft gestaan bij zijn gedachten, ambities, verlangens, angsten, falen, verlies. En dat is precies wat hier bij deze zuil moet gedaan worden. Zelfreflectie of kijken naar iets en van daaruit over onszelf nadenken. Open staan voor beschouwen. Met de ruimte van de zee achter deze zuil, vervaagt het doek en moet je tot rust komen. En nadenken over jezelf.

Mathias Pérez kan op deze zuil twee delen uit zijn verzameld werk kwijt. Het verticale en het lichaam. De zuil als een rechtopstaand lichaam en daarop veredeld de essentiële lichaamsdelen.

Er is meer, anders had hier geen zuil gestaan maar een monumentale Japanse fallus, een bikkelharde Delphische navel of een Centraal-Afrikaanse vruchtbare vagina. Hoe dicht beide werelden elkaar ook naderen, Pérez staat met die sensibele lichaamsdelen boven het seksuele, boven het erotische.

De architectuur van de mens wordt opgesplitst over een tiental aan elkaar gelinieerde tekeningen die blijkbaar allemaal iets met de erogene zones te maken hebben. Maar eigenlijk zijn het de mozaïeken van waaruit een nieuwe gevoelige mens zal moeten gemaakt worden. Fallus, borst, vagina, copulatie lijn, jaartal, de lijn van arm en been. De genen voor de nieuwe schoonheid.

Pérez heeft nog een ander opbouwend bericht gestoken in de zuil. Per kant komt er één tekening bij. Van één op wand 1 naar vier op kant 4. In hoekzicht groeit het uit, buiten de grenzen van de verticale drager. Dat en de blauwe en groene tinten die één worden met het geel van het strand. En een knipoog naar het bijna naakte bruinend meisjeslichaam dat vaak op dat strand onder de 12 Units zal wachten. "Seks oude stijl wordt hedendaagse materie waar zowel kleur als vorm en licht uit bestaan"

Zo’n doordachte opbouw duidt op een rijke ervaring.

Wat je ziet is wat je krijgt. Kaas. Vers aangesneden kaas die in zijn meest eenvoudige vorm zo uit de kaasencyclopedie overgetekend werd. Bijvoorbeeld geitenkaas op grijs getinte achtergrond. Een hoekje moet eruit. Dat is belangrijk.

Maar zoals het NU vanzelfsprekend is dat wielen rond zijn en dat een kaas in een hoek aangesneden wordt, was het TOEN, heel erg lang geleden, onmogelijk om in te zien dat het universele even eenvoudig te benaderen was. U begrijpt het: deze kazen hebben meer te bieden.

Deze kazen zouden net zo goed nauwkeurig genummerde vakken uit de hemelkoepel kunnen zijn. Klaar voor astrofysische bestudering. Want dat gebeurt echt in het laboratorium. En dan zijn die hoeken heel belangrijk, want precies in het midden van het volume zit de zichtbaar gemaakte massa. De kracht van het universum. Je hebt door het opensnijden van een nog onbekende wereld iets totaal nieuws ontdekt. Wanneer je die benadering begrijpt, dan staat de kaasvorm voor het eenvoudig symbool, een doedel van ons volledig leven.

Dan is er nog de kleur en de oorsprong. Poivret heeft een jongensachtige fascinatie voor het aluminium van gevechtsvliegtuigen en de grijstinten die daar bij passen. Als fervent vlieger heeft hij, gedragen door dat grijze metaal, het grote oneindige landschap van het heelal tot heel dicht benadert. Dat was de aanzet tot nadenken over het universum.

Het culinaire genoegen heeft de brug gelegd tussen de oorsprong van het leven en de uitbeelding ervan.

Deze zuil is een eerbetoon aan u, de kijker naar dit méér dan gewoon maar monumentaal werk. Een eerbetoon aan de gewone liefhebber of de toevallige passant die vaak vanuit een hard stoeltje kijkt naar een stuk toneel of een poppenkastvoorstelling. Of luistert naar een meeslepend concert. Uw stoelen werden herschikt tot een verfijnd sculptuur van houten latten boven op een majestueuze zuil. Bernardi Roig heeft er niet zomaar zwarte verf tegenaan geborsteld. Met de ruwe brandende toorts heeft hij het hout ontdaan van verf of vernis en dan nog heel even de creatieve kracht van vlam en zuurstof laten inwerken op het hout tot ze die warme zwarte tint gevonden heeft.

Wie dacht dat vuur alleen pijn en ellende is, de warme gloed in de koude winter buiten beschouwing gelaten, moet zijn te eenzijdige visie aanpassen. Toen de zwarte as van verbrande verf langs de zuil wegwaaide, stond daar geen ruïne maar een wit-zwart tekening tegen het ruime blauw boven de Noordzee. Iedere zijde mooi in evenwicht, telkens een labyrint van zwarte latjes, geschilderd met vuur. De perfecte metafoor met een eenvoudige opdracht: zit, weet dat je zit en denk na, voel dat je daar op die stoel nadenkt.

Het bericht van Jean-Claude Saudoyez is zeer realistisch en direct herkenbaar. Een soort zeemeermin, drie paar schoenen en twee spiegels. Het is ook even direct waarneembaar dat er iets tekort is. Een lichaam. Noem het een tastbaar lichaam, want de enige lichamelijke uitbeelding die hier aangetroffen kan worden is de uwe.

Bij Jean-Claude Saudoyez wordt van de kijker verwacht dat hij eerst geniet van het werk en dan de tijd neemt om buiten het eigen lichaam zelf te gaan kijken. Maar dan moet je je eerst bewust zijn van de dialoog tussen breekbaarheid, vergankelijkheid, aantastbaarheid enerzijds en het tedere, het zachte en het sensuele anderzijds.

Uit deze zuil zult u begrijpen dat er meerdere schoonheden bestaan. Dat van het uiterlijke dat je zelf kunt vaststellen in de twee spiegelend vlakken. Maar je zult er geen perfectie ontmoeten. Het gepolitoerd metaal heeft een stuk dwarsheid behouden die vervormingen, verkleuringen, of vervagende achtergronden worden waartegen je eigen uiterlijke schoonheid minder belangrijk wordt.

Wat blijft is de eerste herkenning. De contoure. Eén van de lagen waaruit de mens in zijn omgeving samengesteld is. Dat dunne vliesje dat refereert naar het lichaam wordt verduidelijkt in de garnaalvrouw in cortensstaal die voor een stuk afwezig naar haar zee kijkt. Op de rugzijde een compositie van drie paar schoenen in gradatie van dichtbij naar ver en van laag naar hoog.

William Sweetlove toont hier zonder duidelijk onderscheid drie modellen van de perfecte samensmelting van het banale en het essentiële. Model 1 is bijvoorbeeld de presentatie van het materiaal bruidskant, kotelet en geit, en de kleuren wit en rood. Variatie twee is witte bruidskant, rode kotelet en witte met rode geit. Op witte sokkel die rood geaderd werd tot namaakmarmer. Nummer drie vinden we bij opgeplakte namaakkant dat vast geverfd is, plastiek vlees uit een Italiaanse fabriek en twee polyester geiten op de top met vijzen vastgeklemd.

Drie heel tastbare benaderingen die elk een andere verhaal over onszelf vertellen.  De eerste vertelt alles over wat je meteen ziet en waarvan jij waarschijnlijk ook wel goedlachs genoten hebt.

De tweede benadering volgt de eerste maar zwakt dat optimisme af. Je moet nadenken en de signalen herkennen van het milieu in nood, mond- en klauwzeer, afgevoerde biologisch gekweekte geitjes achter de duinen. Bruidskant is hoopgevend, maar het rood kan ook bloed zijn.

En overstijg je dat nijpend probleem dan kom je bij de derde benadering over de reden waarom deze tijd op deze plaats zo is. Namelijk de mens die de kitsch tot topwerk gemaakt heeft. Nep is voor sommigen mooier dan het origineel. Trek je die lijn door, dan stel je de namaak mens, het namaakproduct boven het originele en lach je eigenlijk met de genetische waarde van jezelf. Dan hou je jezelf niet voor waar en ernstig.

Waar zijn we dan nog mee bezig?  William Sweetlove moet er geen jaren over nadenken om uniek te zijn. Het unieke wordt hem door de omgeving aangegeven. De lucht, het voedsel, water, dieren… het milieu dat onscheidbaar rond kunst leeft. En de mens.

Dat begrijpen vraagt nog iets anders dan de rijpheid om alleen van het plastische te kunnen genieten.

Voor dit wadend kind heeft Van de Pitte een lade uit zijn kindertijd volledig opengetrokken. Vakantie aan zee, want een deel van zijn roots ligt in Nieuwpoort. Blauw zo kinderlijk warm als van het dubbelpotlood rood/blauw uit zijn schooltijd. En spelen. Niet wild of ongeremd maar in de veilige beweging van waden. En dan verstillen tot het vermoeden van een doelbewust gelukkig kind dat zoekt. Naar wat? Misschien ligt het antwoord onder andere in het gebruik een Franstalige onderschrift: "La petite baigneuse est très courageuse."

Dit is de verwijzing naar zijn kinderlijk vermoeden dat alle kunstboeken die hij toen thuis niet kon vinden, in het Frans geschreven moesten zijn. Boeken in de bibliotheek of op school en in alle mooie musea werden toen in die taal verzonnen. De details blijven kleven; een kind zoekt heel vroeg naar zijn toekomst. Wat klein is voor de groten, zijn soms drama’s voor die kleintjes.

Dit is dus ook een tijdszuil geworden. Gegroeid uit een reeks kleine blauwe tekeningen waarvan eentje zo grandioos tot monument kon worden uitvergroot. Dit is de tweede helft van de vorige eeuw die langs de modernste computertechniek gemonumentaliseerd wordt naar vandaag. Zonder verlies van detail. Met de banalere hulp van de denkende mens konden de kreukjes van het oorspronkelijk zijdepapier tijdens de screening bewaard blijven. Het fotografisch reliëf is visueel tastbaar, zo zuiver is dit monument.

Het wadend kind wordt tweemaal voorgesteld op twee aan elkaar gespannen doeken. De lijn van de romp lichtafgerond op de rand van de zuil zodat de rechte hoek heel duidelijk en volledig haar verlengend effect heeft. De twee kinderen waden niet achter elkaar; ze komen naar mekaar toe. Of gaan uiteen, elk naar zijn horizon. Blauw op blauw om te verdwijnen met de andere mooie herinneringen aan een kind in zijn tijd.

‘Zij bewonderen de schoonheid der seizoenen’, de titel is net als de uitbeelding heel eenvoudig. Op een achtergrond van zand, zee en lucht staat een rokend mannenhoofd boven een boomwortel die uit een bolhoed komt. Aan de zijkant een levendig palmblad. Wat je ziet is een technisch proces van schetsen en schilderen. Het resultaat van een plichtsbewust kunstenaar die een synthese van zijn volledig oeuvre op 4 zuilkanten neergezet heeft. In principe is dit dus een meesterwerk. Omdat ieder afzonderlijk stuk vooraf de hoofdrol heeft gespeeld in een kleiner werk of tegen een monumentale muur.

Op de vraag ‘Wat staat hier?’ is het antwoord heel eenvoudig: ‘een hoofd, een wortel en een bolhoed. Noch de gekozen beeldelementen noch de titel vertellen ons echter het werkelijke verhaal. Van der Sommen speelt bewust een spel met de werkelijkheid, die hij transformeert tot een surreële en droomachtige wereld, soms met een humoristische ondertoon.

Associaties maken een installatie. De picturale ervaring is in ieder schuifje evenwaardig aan het totaal of aan het herschikt detail. Is kunst dan nog uniek? Neen, maar wel des te meer van de mens en zijn metier. Het is van deze tijd

(teksten werden opgesteld door André BAERT in juni 2001.  De afdruk is gebaseerd op een werkdocument voor de catalogus.)