Middelkerke: Sedert de voorstelling van het ‘Museum’ voor Middelkerke in het oud-vakantiehuis Calidris te Westende Sint-Laureins, middenin de duinen, is men gericht op zoek gegaan naar een vormbetere locatie en een inhoudelijk unieke boodschap.

Naar aanleiding van de presentatie ‘Naar Zee: promotie voor de Vlaamse Kust" (1) was burgemeester Michel Landuyt zeer enthousiast. Hij had het over de wetenschappelijke waarde van het werk, de aankooppolitiek voor de openbare collectie waarbij hij toch verschoot van de 2.500 € per affiche... "Wij doen voort" met zicht op een permanent museum. Zo’n groots project mag niet sneuvelen aan de klassieke steriele ziektes. Een permanent museum over toerisme is een soort interactief megaproject waarin een totaalervaring meegeven wordt. De burgemeester noteert op dat moment in zijn agenda 1 augustus als deadline voor de dossiersamenstelling, 1 september voor het indienen van het juiste dossier en 2002 als boeket naar aanleiding van 125 jaar Baden in Middelkerke.

Schepen van cultuur Carine De Jonghe volgt de redenering: "Het oude postgebouw dat erg strategisch is gelegen, biedt zoveel mogelijkheden dat we het zeker niet teloor mogen laten gaan."(2)   Schepen De Jonghe gaat nog dieper. Na een werkbezoek aan het interactief museum van Ename en aan diverse locaties in Engeland start ze een wetenschappelijke stuurgroep voor het Kusttoerismemuseum met Diane De Keyser (journalist), Marc Dubois (docent St. Lucas Gent), Romain Van Eenoo (hoogleraar emeritus en historicus), Mariette Jacobs (kunsthistoricus en ambtenaar bij het Provinciaal bestuur), Luc Constandt (interieurarchitect en diensthoofd Brugse dienst voor Monumentenzorg), Stijn van Loock (kabinetsmedewerker burgemeester en historicus), Marc Constandt (diensthoofd archief en projectbegeleider) en Chris Pieters (voorzitter vzw Middelkerks Kustmuseum).(3)

Hoe presenteer ik de geschiedenis van het kusttoerisme op een plaats die voor het ruime en geïnteresseerde publiek makkelijk bereikbaar is? Het Calidris complex is een volwaardige representatie voor het sociaal toerisme.(4)  Maar het oud Postgebouw is een nog merkwaardiger punt in de geschiedenis van Middelkerke. Communicatie, zowel per tram als per post, was de aanleiding tot de aanvankelijke bloei van het kusttoerisme.(5)  Ook op economisch en financieel vlak was de post het centrum waar iedereen schoorvoetend of vol verwachtingen naartoe ging om zijn ‘zaken’ te regelen. De post of de bank van lening: twee synoniemen voor één gevoelige sociale beleving achter de golven die slechts met de zon geld laten aanspoelen.

De verschuiving van een Museum in de duinen naar de Post van Middelkerke (of het Project Kusttoerisme in "Het Strandhuis") is dus evident: de ruimere toegankelijkheid wint het terecht van de schone inplanting. "De Calidris ligt inderdaad misschien iets te ver buiten de bewoonde wereld, maar dat had soms ook zijn voordelen... De beslissing om te vertrekken is uiteindelijk ingegeven door het vrijkomen van het oude postgebouw. En aangezien de verhuis voor de oude locatie geen nadeel is en de gepreserveerde post er alles bij te winnen heeft, kan men alles op alles zetten voor het welslagen. En dan wordt een sober gebouw een monument met deze eigenschappen:

"De bouw van een eerste postgebouw in Middelkerke-bad dateert van 1893, dit is de periode waarin de Belgische kust in volle ontwikkeling was als toeristische bestemming. De steeds talrijker wordende badgasten hadden nood aan een postkantoor, niet alleen voor het sturen van privé briefwisseling en prentkaarten, maar ook voor zakelijke briefwisseling. Het gebouw stond op de hoek van de Paul de Smet de Naeyerstraat en de Dr. Jozef Casselaan. Het was opgetrokken op een deel van de tuin van dokter Casse, wiens woonhuis op de dijk stond. Tijdens de Eerste Wereldoorlog had Middelkerke zwaar te lijden van beschietingen. Het postkantoor was een van de talrijke gebouwen die daarbij vernield werden. Het duurde een hele tijd vooraleer Middelkerke-bad volledig heropgebouwd was. Pas in 1926 tekende M Delacroix, een architect in overheidsdienst, de plannen voor een nieuw postkantoor, dat op dezelfde plaats als zijn vernielde voorganger zou verrijzen. Het werd een gebouw in sobere eclectische stijl, in geel-roze baksteen met arduinen plint en plat dak. Ondanks de aanwezigheid van hoogbouw in de onmiddellijke nabijheid, blijft het ook vandaag nog beeldbepalend in het Middelkerks straatbeeld. Het is een van de waardevolle getuigen van de bouwactiviteiten in de badplaats tijdens het Interbellum. Het wordt thans niet meer als postkantoor gebruikt, maar biedt interessante herbestemmingmogelijkheden."(6)

En :"De benedenverdieping deed dienst als postkantoor (daar getuigt de grote metalen postkluis nog van), de bovenverdieping als woning van de postmeester. De dienstingang aan de Casselaan heeft gestileerd gierijzeren traliewerk."(7)

In de pers was op een bepaald moment sprake van een museumroute tussen Calidris en beschermd Villa des Zéphyrs beiden in Westende (VVV) die door de verplaatsing van het museum naar het centrum van Middelkerke danig in de war wordt geduwd.(8)  De beschermde ‘Villa des Zéphyrs’ behoudt wel haar bakenfunctie: "Het ligt (ook) in de bedoeling de bezoekers interactief te betrekken bij de tentoongestelde collectie en in het museum te verwijzen naar nog bestaande historische gebouwen langs de hele kustlijn zoals bijvoorbeeld in De Panne en Koksijde.’(9)  Daarbij is het interessant te onthouden dat de historicus archivaris van De Panne sedert geruime tijd bezig is met het opzoeken en beschrijven van de historische gebouwen in die kustgemeente. Wanneer ik dan een vroeg en snel optelsommetje maak, moet ik er bij alle heren archivarissen, historici aller pluimage en cultuurfunctionarissen alom op aandringen zo snel mogelijk gezamenlijke concrete plannen te maken die bijvoorbeeld passen bij het monumentaal project KU(n)ST 2003 of die willen meegaan in die grote kustlange visie die het cultuurtoerisme moet aanzwengelen.

Het is dus ook duidelijk dat de projecten heel strikt opgebouwd zullen worden naar de aard van het (straks) zeer hedendaags gestoffeerd museum. Neem nu de zomertentoonstelling ‘The Last Post", opgebouwd door de heemkring Graningate. Er was wat kritiek omdat men daarin de toekomst van het museum dacht te moeten zien. Neen, helemaal niet : "Om verkrotting tegen te gaan,..." werd deze expositie opgezet. Vermoedelijk gebaseerd op het opzoekingwerk dat voor het boek ‘Het Verstoorde Dorp Leffinge’ (10) werd verzameld of materiaal waarvan de vindplaats werd gecatalogeerd. Dit eenmalig project mocht op heel wat belangstelling rekenen en bood aan de secretaris van de Middelkerkse Heemkring Graningate de mogelijkheid een wens te uiten: "... Ook zo’n eigen stek krijgen voor onze archieven is mijn ultieme droom. Met misschien een kleine vergaderruimte?"(11)

Misschien is er wel een plaatsje voor een referentiezuil voor Graningate naast de Infobali Toerisme in de Villa of het Strandhuis.

Wat het nieuw concept betreft hebben we een paar ankerpunten:

1. de sfeer en de gesprekken tijdens de ‘Open Monumentendag’ van 9 september 2001 die zeer boeiend en hoopgevend waren. Straks een gesprek met de hoofdrolspelers.

2. de strategie voor het project waarvan de cofinanciering werd uitgeklaard tijdens een gezamenlijk bezoek van de heren ministers Johan Vande Lanotte en Renaat Landuyt. We houden u op de hoogte van de financiële perikelen in een afzonderlijk rubriek

3. de steunbetuiging van deze West-Vlaamse ministers aan het historisch project over het kusttoerisme (12)

André BAERT

(afgerond 20/12/2001) (13)

(1) Een expo in een realisatie van de dienst 'Archief-Museum' op 30 juni 2001 in de tentoonstellingszaal van de Calidris.

(2) Paul Bruneel in Het Laatste Nieuws van 08/05/2001

(3) BPM in Het Laatste Nieuws van 12/06/2001

(4) Ik verwijs hier graag naar de diverse prublicaties van de gemeente en het archief die ik dankzij archivaris Marc Constandt in het bezit heb, zoals:  (1989) Antony en Westende,  (1991) De tram te Westende,  (1992) Feest aan Zee, (1993) Het Westend'Hotel, (1994) Winkels van Toen, (1995) De Wederopbouw van Westende 1920-1926, (1996) Een beeld van een Badplaats, (1997) Kinderen maken de Kust, (1998) Paradox van de Mobiele Toerist, (1999) Toeristen op klompen, en (2000) Naar Zee.

(5) Ik verwijs naar de intentie bij de grandioze publicatie 'Tussen Land en Zee" bij Lannoo 1992 en naar de presentatie door Godfried Lannoo die na de inplanting van zijn grootouderlijk duinhuis de trambedding bij wijze van spreken zag aankomen.

(6) Provincie West-Vlaanderen, Pers en Communicatie, 2000/dpc/pb/nr.154

(7) Open Monumentendag Vlaanderen 2001 p. 84

(8) VM in Het Nieuwsblad van 18/05/2001

(9)Paul Bruneel in Het Laatste Nieuws 08/05/2001

(10) Zie artikel in NOT "Leffinge: Verstoorde dorp." in drie delen

(11)Jean-Marie Barra bij Diererik van Rillaer in het Nieuwsblad van 28/06/2001

(12) Persnota 04/10/2001 en bezoek op 06/10/2001, aangevuld met vraag naar info aan de persdienst Middelkerke via o.a mail van 07/10/2001 (nooit beantwoord)

(13) Met aanpassingen en correcties na lezing door dienst Archief Middelkerke.