Het introstuk wordt gepubliceerd na het verschijnen van het artikel in een ander tijdschrift. U krijgt nu de bespreking van de tentoonstelling zelf.

Knokke-Heist - Voor een kind dat vanaf het mooie weer heel regelmatig naar het Zwin ging, was Heist, niet Knokke-Heist, het kustdorpje waar de lach verzameld werd. Ik was nooit gretig genoeg om die ‘humorhall’ te bezoeken. Totdat je stukken ouder wordt natuurlijk en je een lach aandurft. En nu zijn ze al aan hun 41^ste aflevering.

Uit de persaankondiging onthoud ik graag deze passage:

"Cartoonisten hebben geen woorden nodig. Met een onooglijk detail, een verrassende uitvergroting, een doordenker of een inventieve grap pakken ze je in en ontroeren ze je. De tekenaars ontbloten publieke geheimen zonder blikken of blozen. Ze spelen in op de actualiteit en tonen het absurde in het kwadraat, met als enig resultaat een lach of glimlach."

Dat en het technisch kunnen waar juryleden met jarenlange ervaring op doelen.

De realiteit van het Cartoonfestival en de Press Cartoon Belgium Prijs toont dat men inderdaad gaat jureren op technische kwaliteit.

Dat kan makkelijk, want de organisatie heeft de wedstrijd gericht naar een beperking tot drie thema’s: genetische manipulatie, doping in de sport en kalverliefde. Dat maakt dat de inspiratie een eerste selectiebarrière is, want niet iedereen kan zich enten op deze thema’s. Wat blijft... de beslissing om volgend jaar de keuze te verruimen naar "Gezondheid" (dokter, ziekenhuis, gezondheidszorg,...) en het "Vrij Thema".

Nu had ik zware twijfels bij de jurering omdat de versie 2002 samengesteld was uit cartoonisten – uiteraard - maar ook uit twee lawaaimakers uit de mediawereld die via dat wereldje bij mij naproeven als overdaad:

dialectfilosoof Kurt Defrancq en bibberbeest Walter Baele. Daarbovenop slagroom met toetje: de bombastische joker Guido Depraeter.

Ik geef 100% toe dat ik de capaciteiten van Defrancq waarschijnlijk zwaar onderschat, dat Baele niet altijd hyperkinetisch de kinderen op stang jaagt en Depraeter aan zijn zwanenzang bezig is. Maar in de overtuiging dat cartoons kunst zijn, haal je geen drie icoontjes van het gemiddelde in je jury.

Hoe die specifieke jury werkt, weet ik niet. Iedere jury leeft en groeit, maar met deze nieuwe ploeg moet men vanaf nul beginnen. Ik ben bang... maar ik ken mijn vooroordelen.

Met oprechte excuses.

Wat blijkt: de jury heeft in zij totaliteit een zeer goede keuze gemaakt.

Biratan (Brazilië)

laat een zwart schaap zich afvragen hoe hij in de massa witte, waarschijnlijk maar niet noodzakelijk, gekloonde schapen toch een paar zwarte zou kunnen (bij)klonen. Het zwarte schaap zit centraal tussen de tientallen witte schapen maar kijkt in de tegenovergestelde richting, tegendraads misschien. Hij leest een studiewerk over klonen. Heel eenvoudige lijntekening. De humor is essentieel en in haar directheid pijnlijk. Het zwarte schaap krijgt de menselijke trekjes van eenzaamheid en streven.

Ali Sur (Turkije) schetst een dokter die een prik wil geven in de omvangrijke bil van een jockey. De trainer kan nog snel tussenkomen en wijst naar een paard dat een beetje verder staat, want die moet een spuit krijgen, niet de ruiter. Banaal, maar de technische uitwerking en de zin voor het detail zijn zeer scherp. De dokter heeft één eenzaam haartje op zijn hoofd, de trainer een paar in de haast achterover waaiende sprietjes. De witte vlek (gespannen vlees) op de bil van de ruiter wordt op de bil van het paard herhaald, zodat niemand een verkeerd idee kan hebben over doel en plaats van de prik. Dat het dringend is, zie je door de poort. Ontelbare koerskijkers wachten als rijen stippen, terwijl een andere trainer zijn paard naar de start leidt. Zowel het decor als de personages – mens en dier – zijn knobbelig en marginaal van vorm.

Novak Jiri (Tsjechië)

speelt in op de veronderstelling dat het tellen van de schaapjes wanneer je niet zo goed kan inslapen, valt of staat met de diversificatie in dat huppelend wolnest. De slechtslaper geraakt zwaar gestresseerd wanneer hij in zijn telling blijft steken bij het nummer 1 want alle schapen zijn gekloond. De man in streepjespyjama ligt in een staat van ooggrote shock in zijn metalen eenpersoonsbedje. Alle ingrediënten voor de echte loozer zijn er, tot en met de lawaaierige wekker op de naamloze nachtkast.

In onze rondgang hebben we nog een paar treffers onthouden. De publieksprijs van Dmitriy Drozdov (Rusland) toont een fotosessies voor gesluierde vrouwen waarbij de fotograaf nadrukkelijke roept: "smile!!!" De Knack Cartoon Award gaat naar Volas Vlado (Joegoslavië) met zijn spichtige man met hond aan de leiband en ingesloten door 4 bodyguards met evenveel lijvige honden. Een oeroud thema dat zeer eenvoudig wordt getoond; Bruin op wit met arcering om diepte en schaduwen te tonen.

In de reeks kalverliefde vind ik de skiër die door zijn aangebonden latten niet door het muurspleetje van de peepshow kan kijken (Ralf Böhme, Duitsland). Verliefde jongen schaats een hartje rond een meisje, dat prompt langs het uitgesneden hart in het water verdwijnt (Toss Thomson, Engeland). De confrontatie van een olifant met mensenneus en een mens met olifantenslurf is in het geheel van de reeks over klonen héél fijngrof (Bert Witte, Nederland).

Een zwaarborstige vroedvrouw (?) wordt in de gang nagezeten door een meute pasgekloonde baby’s die hun tutter weggooien en om moedermelk hunkeren. Dit is een angstige cartoon door de duisternis van het decor, het paarse van kledij, tutters en lichtvlakken en de overrompeling van die baby’s met identieke grote ogen (Muhittin Köroglu, Turkije). Een beetje in de stijl van het zwarte schaap in de witte massa (gouden hoed) is het zwarte schaap van de zwarte wetenschapper die verontschuldigend of onbegrijpend kijkt naar zijn witte collega’s die witte schapen hebben gekloond. Ligt de schuld in het feit of in het resultaat? (Marcelo Lawryczenko, Argentinië). Hartverscheurend is de confrontatie van de zeemeermin met grote boezem maar geen vagina en de vis met welwillende handen maar werkloze penis. De traan in haar ogen en de verontschuldiging in zijn gelaat geven het vraagteken tussen hen beiden ruime interpretaties. (Aldo Bortolotti, Italië)

Voor deze editie is het vooral hier dat de harten rapper gaan slaan. Hier kan je terecht voor je gefrustreerde "weltschmertzen". Hier kan je eindelijk eens lachen met de pijn van de wereld die je als een drukkende last met je meesleept. Tientallen tekenaars uit Vlaanderen en Wallonië werden door een afzonderlijke persjury bekeken en gekeurd. De rijkdom van leedvermaak is eigenlijk het hertekenen van een gebeurtenis waarbij alleen de essentiële onderdelen zoals personages en decor uitvergroot of geïsoleerd worden.

Zo kan je via een vereenvoudigd landschap en een universeel figuurtje, dus via totaal onpersoonlijk gemaakte feiten, fijntjes of vinnig tonen waarover ‘het leven’ slechts gaat. Ik bedoel: ik zie in de ogen van elke cartoonist en cartoonjournalist een opgespaarde traan. Ik heb dat vooral met ZAK en anders met de schilderkundige GAL. Op deze tentoonstelling bots je tegen de grillen van Steve en Cost, prik je je aan Marec en Kamagurka, filosofeer je mee met Meynen, Zaza, Royer, enz...

.

De laureaat is Jeroom. Steve en Cost krijgen elk een eervolle vermelding. Ik merk alleen nog op dat de inzending van Jeroom en Steve het lokale gebeuren universeel uitbeelden aan de hand van overdrijvingen die grappig zijn. Het werk van Cost is van zo’n aard dat ze de latere geschiedenisboeken kan illustreren.