Drie Huizen van de Dichters

Fotografie 
heeft twee luiken. 
Het feitelijke 
en de interpretatie.

Wat je op de foto ziet en wat op datzelfde fotografisch moment door de fotograaf werd gezien en in die sluitertijd werd vastgelegd op een lichtgevoelige strook. Dat is het feitelijke luik dat tussen realiteit en opname passeert langs de technologie van het toestel en de technische vaardigheid van de fotograaf. De interpretatie heeft alles te maken met de visie van de fotograaf die in die optiek beslist over camerastandpunt, cadrage en belichting. De unieke kijker – u in dat geval – kan alleen maar afgaan op wat de presentatie biedt, ook via de gekende of vermoede inhoud, gezien door de eigen culturele bagage en het vermoeden van grote schoonheid dat eigen moet zijn aan een tentoonstelling. De kunstenaar en een curator kunnen die individuele schoonheid versterken tot een monumentale installatie waarin momenteel het repetitieve en het inpassen in een decor hoogtij vieren. Dat is nu. En wat heeft Yvon Poncelet daarvan gemaakt?

Hij heeft een ganse visie zelf ontwikkeld om tot de prachtige tentoonstelling te komen. Meer: iedereen had de indruk dat de expositieruimte van BOX38 voor eerst zo passend werd gebruikt. En wie is die iedereen. Ik noemde hen de laatste revolutionairen rond Masereel in het hol van de bourgeoisie waar net op dat moment liberaal of libertijns gevierd werd. Eigenlijk een beetje zoals de uiterlijke Neruda die naast geëngageerd mens en kunstenaar ook een verfijnde levensgenieter was. En wie zich dat kan permitteren, wordt vaak ‘rijk’ genoemd. In dat geval is Yvon ook rijk: zoveel schoonheid en zoveel schone kijkers op één avond.

Las 3 casas de Pablo Neruda

Pablo Neruda (1904-1973) is de dichter van onderandere de Canto General de Chile dat nog onder zijn supervisie tot het gedroomde meesterwerk werd van de Griekse componist Mikis Theodorakis. Toen dacht men niet aan de lyriek van een bezongen Chileense of Zuid-Amerikaanse schoonheid. Toen zag men alleen de strijd en de revolutie die vrije culturen kon dragen. Chili brandde, de Andes lag verduisterd tussen twee oceanen. En over de Griekse eilandjes en Athene tintelde de bouzouki die kermt onder de laarzen van kolonels. Dat is het kader waarin wij Neruda kennen. Strijdvaardig. En het mooie van arend of havenstad? Dat leren we pas nu bij Yvon Poncelet.

Deze tentoonstelling is een idee van Mark Braet (‘poète engagé’ lees ik ergens), die het magistrale werk op zich nam om de Canto General in het Nederlands te vertalen. "Tijdens mijn expositie 'De 24 uren van Oostende' in het Casino-Kursaal van Oostende (vroeg hij mij) of ik bereid was om een reportage te maken over de drie huizen van Pablo Neruda in Chili… De tentoonstelling in het kader van de wereldwijde herdenking van de 100^ste verjaardag van de dichter zou volgens Mark een project moeten worden zonder dogmatische verafgoding, met de nadruk op het creatieve. Met andere woorden: we mochten doen wat we wilden."

Helaas: Marc Braet overlijdt in 2003 maar Yvon kan in een wirwar van steun en medewerking toch werken aan de drie huizen van Neruda. Uiteindelijk worden 120 foto’s geselecteerd. 70 over de Casa’s en 50 over de randen van de huizen: het verblijf van de fotograaf in het Chili van de dichter.

Ik herhaal: een prachtige tentoonstelling, alleen al wat de uitbouw betreft. De houten sfeer van schrijftafels, uitgebruikte zetels, papier en letters. Glas, kleurglas, tekst en uitleg. Wandelen over een groot toneelplateau waar in iedere hoek een gevisualiseerde ontmoeting doorgaat. Dit is de smaak van dichters, van ruimte waardoorheen woorden gezocht worden die het lied van de Andes, de oceanen, de verdrukten worden. 

De fotograaf is de dichter van het licht

De fotograaf is de dichter van het licht. Hij toont vermoedelijke of meer dan zekere fracties van kijken zoals Neruda moet gedaan hebben. Spaarzaam omdat wat het beeld doet opwellen, het gedicht wordt. Omkaderd licht. Tegenlicht door ramen in natuurbruine kamers. Naast verzamelobjecten en over glazen vormen die één voor één door de dichter gekozen kunnen geweest zijn. Kunnen geweest zijn, want de moordenaars na Allende hebben het erfgoed onderweg verbrijzeld.

De fotograaf wordt dichter en precies daar ligt de kracht van Yvon Poncelet. Hoe kan je de alomgekende huisstijl van de Nobelprijswinnaar een diepere betekenis geven. Hij bouwt, zoals beloofd, geen altaar. Wel panorama’s totalen en halftotalen van stillevens voor een dode dichter. Het gestyleerde materiële leven van een kunstenaar dat in contrast staat tot de mythe van landloperij en nonchalance.

De fotograaf registreert een visie die toevallig in het Chili van Neruda een ander leven krijgt. De drie huizen zijn in principe lege hulzen waar de fotograaf de dichter alleen vervangt wanneer die zijn inspiratie over zwarte algen, uit de stad of de haven haalt. De grensloze diepte van iemand die, uit wat zo evident is – en zo mooi –, het meest nadrukkelijke verzamelt en in woorden omzet. De kamers zijn stilstaande musea, het toestel staat stil. Alleen het licht weet nog hoe daar en dan, toen en nu, steeds nieuwe schoonheid ontstaat. Toen in woorden, nu met het zuiderse licht dat Yvon Poncelet in filmrolletjes meebracht.

Technisch medewerkster in Chili Kristien Terrijn noteert: "Door zijn waardigheid als mens, dichter, patriot blijft zijn hart kloppen. Maar niet enkel het hart van Pablo Neruda blijft kloppen, ook dat van Mark Braet, om dezelfde redenen. Daarom zijn zij onsterfelijk." En ook nu Yvon Poncelet.

André Baert
Foto's Yvon Poncelet
01.02.2004

Over Isla Negra
http://www.literarytraveler.com/neruda/pabloneruda.htm 

Salvador Allende
http://www.nodo50.org/allende/radio.htm 

Het Masereelfonds
http://www.masereelfonds.be/