De Peperbusse N.O.o.T. 07.11.2009		DE DRIE DROMEN VAN DE MANDARIJN
Foto1 Foto2 Foto3 Foto4 Foto5 Foto6		Brussel - Europalia China (1)  “Het leven is een droom” Deze tentoonstelling is een poëtisch portret van het leven van de Chinese “geletterde” in het China tussen de 16e en 18e eeuw of de confrontatie met een eeuwenoude cultuur, in ING Cultuurcentrum Brussel (2). Je gaat er best met een vleugje voorkennis naar toe. Om het hedendaagse China een beetje te begrijpen, moet de materiële en spirituele leefwereld van de gecultiveerde elite van oudsher bekeken worden. In het oude China zijn geschiedenis, literatuur, filosofie, kunst en cultuur zeer hoogaangeschreven waarden. Het politiek systeem berust op het rekruteren van bewindvoerders door middel van zeer strenge proeven die gebaseerd zijn op een uitgebreide kennis, hoge stijlkwaliteit en intensieve beoefening van kaligrafie (3). Rond die groep hoge ambtenaren, Mandarijnen (4) (naar het Portugese woord Manda = bevelen), belast met het dagelijks bestuur, ontstaat een rijke, verfijnde, intellectuele elite, de “literaten”. Mannen en vrouwen die, naast de nodige kennis om te slagen in die examens, levenslang blijk moeten geven van een artistiek en litterair engagement. Vrouwelijke literaten zijn talrijk en erkend, maar komen niet in het openbare leven. In de hoofdstad en andere welvarende steden waar belangrijke intellectuele en politieke instellingen gevestigd zijn, ontmoeten hoogwaardigheidsbekleders elkaar. Literaten die hun examens komen afleggen en kunstenaars op zoek naar mecenassen ontwikkelen er intense culturele activiteiten. De prachtige berglandschappen rond de benedenloop van de Gele Rivier inspireren kunstenaars die met belangstelling voor taoïsme (5) en boeddhisme (6) soms zeer eigenzinnige, anticonformistische inzichten naar voor brengen. Van Mandarijnen en Literaten In die ING tentoonstelling “de drie dromen van de Mandarijn” komt de woelige doch luisterrijke periode van de verovering van China door de Mandsjoes (7) uitgebreid aan bod. De kunstwerken behoren tot de intieme werk - en leefwereld van de mandarijn, opgeroepen in verfijnde voorwerpen uit brons, jade, porselein, antiquiteiten, boeken schilderijen en kalligrafieën. Waarvan droomden die mandarijnen dan wel? Van een leven als echte literaten, zonder officiële verplichtingen, kunst, van liefde en vriendschap tussen mensen met dezelfde artistieke en literaire smaak, vrijheid, genieten van de ongerepte natuur om tot rust te komen. We doorlopen het huis van de literaat, de bibliotheek, de slaapkamer, de bamboebosjes en de tuin. Elke etappe van het parcours wordt aan een symbolische plant gelinkt: de bamboe (8) (weerstand aan macht), pruimelaar (9) (fijngevoeligheid) en lotus (10) (zuiverheid, verbondenheid met de natuur) in de droom van de vlinder. In het eerste deel staat, sober en verfijnd, zijn kabinet centraal met zijn werkinstrumenten, collecties boeken, brons, jade porselein, zijn verhouding tot zijn voorouders en meesters. Zijn geliefkoosde plek geeft uit op een tuin met bamboe en bomen. Hij laat de natuur binnendringen langs lotusplanten, chrysanten vazen met jasmijn en orchideeën die hun zacht parfum verspreiden. Literaten maken in die periode deel uit van zowel de economische als de intellectuele elite. Zij konden zich dus omringen met de meest prestigieuze voorwerpen waarvan een paar schitterende voorbeelden op de tentoonstelling te zien zijn. Van schatten en dromen De “vier schatten van de literaat” zijn de belangrijkste benodigdheden voor het beoefenen van de kalligrafie en schilderkunst : penseel, papier, inkt en inktsteen. Penselen in een breed assortiment, gemaakt uit wolven- , geiten- of hazenhaar. De steel meestal uit bamboe. Papier, een Chinese uitvinding, waarvan hier de schilderijen en boeken te bewonderen zijn. Inkt, geproduceerd in vaste vorm, de pigmenten gemengd met Arabische gom en in een mal gegoten. Die inkttabletten zijn prachtig versierd; meer dan 500 motieven zijn gekend. Ze worden gretig en zeer duur verkocht aan grote verzamelaars. Voor het gebruik moest de inkt fijn gewreven worden en in water opgelost in een inktsteen, een kleine vijzel uit speciale steen, gladgepolijst onder stromend water allemaal met diverse motieven versierd. Armsteunen, penseelhouders, waterpotjes in fijn uitgesneden jade … een streling. Dromen met visie In het 2e deel van de tentoonstelling verwijst de “droom in het bamboebosje” naar de levensvisie van de literaat: ontsnappen aan de druk van het professionele leven door intense kunstbeoefening tussen gelijkgezinden, weg van alle wereldlijke zorgen, op zoek naar de vrijheid en inspiratie, weg uit het reële door drugs en alcohol. “Wanneer het effect van de alcohol is uitgewerkt en de damp van de thee is opgetrokken, zeg ik vaarwel tegen de ondergaande zon en heet de maan welkom.” Muziek, schilderkunst en kalligrafie vieren hoogtij in prachtige tekeningen op zijde of uiterst fijn papier. De “qin” (11) spelers zitten tegenover elkaar, het instrument, een langwerpige klankkast waarop 7 snaren gespannen zijn, tussen hen in. Om de klank te maken kneden de vingers met veel uitdrukking de snaren. Geen plectrum of boog, geen ander mechanisme tussen vinger en snaar. Merkwaardig is ook de partituur met gekalligrafeerde tablatuur: verhaal, vingerzet, aangifte toonhoogte volgens een cijfersysteem, puntjes om de ritmische polsslag aan te geven, alles in rijen naast elkaar. De “droom onder de schaduwrijke pruimelaar” is in een lentedroom, de omschrijving voor een ontluikende liefdesrelatie, een sporadisch moment van geluk. Liefdesdromen inspireren dramaturgen zoals in “het paviljoen met de pioenrozen” (12) waar liefde de dood overwint. In het subtiele werk “de dame in de schaduw van de pruimelaar” wordt de poëtische tekst door de dichter gekalligrafeerd op het schilderij van zijn te vroeg gestorven concubine. De derde “droom van de vlinder” metamorfose van de mens in de tuin, oase van intimiteit met breed uitzicht op bergen en rivieren. Van hier uit vertrekt de denkbeeldige reis in de vrije weidse natuur. Deze drie dromen worden opgeroepen in schilderijen en verfijnde voorwerpen, uiterst gevarieerd, sober en verrassend voorgesteld. Graag hadden we de subtiel gekalligrafeerde poëzie op iedere schilderij kunnen ontcijferen om de toch voor ons westerlingen enigszins vreemde benadering van mens en natuur ten volle te kunnen genieten. Lydie Lequeux en redactie
INFO		1. http://www.europalia.be/?lang=fr 2. http://www.ing.be/about/showdoc.jsp 3. http://nl.wikipedia.org/wiki/Kalligrafie 4. http://nl.wikipedia.org/wiki/Mandarijn_(functie) 5. http://nl.wikipedia.org/wiki/Taoisme 6. http://nl.wikipedia.org/wiki/Boedhisme 7. http://nl.wikipedia.org/wiki/Mantsjoes 8. http://nl.wikipedia.org/wiki/Bamboe 9. http://www.tuinadvies.be/fruit_pruimen.htm 10. http://nl.wikipedia.org/wiki/Blauwe_lotus 11. http://nl.wikipedia.org/wiki/Qin 12. http://nl.wikipedia.org/wiki/Pioenrozen
FOTOS		1. Affiche Europalia China 2. Schenkkan in de vorm van een jongen 3. Doos voor zegels 4. Deksel van de rituele vaas Shenze gui 5. Siersteen met personnages 6. Shen Zhou (1427-1509), Hutje in bamboe bosje, Xiangcheng, ca. 1490