Grote Kunst

Overal en Nergens - Kunstvoorwerpen, objecten, schilderijen, montages, video’s,… het volledige landschap, het universum, de werkvloer, het atelier, het laboratorium van de nog actieve kunst (modern, hedendaags en avant-garde) wordt open en bloot op straat en strand gezet. Jaarlijkse zomers van de poëzie, Venetiaanse Biënnales, Beaufort Triënnales of vijfjaarlijkse Documenta’s laten je op een eigen tempo flaneren langs statements en verzamelingen die uit het dagelijkse artistieke wereld geplukt en gebundeld worden. Soms onder een thema, meestal met zicht op een tijdsbeeld. Ik pluk ongebruikte teksten en denk na over de “Grote Kunst.”

04.08.2006 

Beweging in tijd en ruimte

Iedere beweging in tijd en ruimte, alles dat waarneembaar is of waarvan men weet of vermoedt - vanuit een wetenschappelijke nieuwsgierigheid - dat het bestaat en dus met zekerheid in een zin gezet kan worden met het tijdsbepalende ‘is’, kan minstens één vergelijkbare voorganger hebben of heeft in de meeste gevallen iets dat vroeger is gebeurd en dat daar waarachtig veel op lijkt. Dus wat niet past in deze schamele omschrijving, bestaat eigenlijk niet, of heeft weinig kans op ooit bestaan hebben. 

Wanneer de krant schrijft: “Tweeduizend jaar geleden kon je ondanks de Romeinen van Nazareth naar Bethlehem wandelen.” En dus ook: “ Maria en Jozef zouden anno 2005 vijftien controleposten moeten passeren.” (De Morgen 24.12.2005), dan begin je vragen te formuleren die antwoorden moeten geven over de oorsprong van eeuwendurende conflicten. In 2004 en 2005 heb ik via niet belerende of belezende vrijzinnig-humanistisch geïnspireerde teksten bij kerstconcerten in het Duinenkerkje (Ensorkerkje) Oostende geprobeerd te laten proeven van die dualiteit bijbels verhaal en historisch gefundeerd verhaal. (Lees: STENEN in NOT)

Roger Raveel over een bandrecordertje: “Die registreert wat ik zeg, maar ook wat ik verzwijg?” (De Morgen 05.01.2006). Onthoud dus dat wat je leest vaak maar de halve waarheid is. Of slechts de helft van een volledig verhaal. Als alles al minstens twee zijden of twee polen heeft, dan moet nadenken over wat gezegd wordt, een deurtje zijn naar nog meer informatie. En dat blijkt heel duidelijk uit elke goede publicatie waarin geschiedenis de hoofdrol speelt. Je kent de tijd en de ruimte aan de hand van wat je leest in archieven of vindt uit de archeologische werken. Pas dan kan je de waarheid ontdekken door de juiste vragen te stellen.  

De waarheid en misschien zelfs de juistheid ontstaan niet maar moet je ontdekken. Rineke Dijkstra zoekt die waarheid in haar fotografie via het intuïtieve (De Morgen 12.11.2005): plaats, tijd en personage hebben elk op zich iets en samen maken ze de waarheid van tijd en ruimte waarin de mens als partner van die componenten ‘is’ of zij en hij is.

08.01.2006

Schoonheid

Ik stel me minstens één keer per dag de vraag wat Kunst is. Het antwoord blijft altijd beperkt tot ‘Kunst is Schoonheid.’ Een opmerking die niet past bij het ochtendbeeld in de spiegel.

 Maar met nuchtere geest maak ik dan een sommetje: wat schoon is, is schoon voor de persoon die dat net gedacht heeft. Schoonheid is tijdelijk, want straks wordt iets anders ook schoon. Jouw schoonheid en mijn appreciatie van schoonheid kunnen scheiden of blijven. Is wat schoon gevonden wordt door een groep, ook schoon voor de enkele? Is schoonheid slechts of vooral een conglomeraat van unieke harmonische delen? Is schoonheid dus universeel en van binnen naar buiten? Is schoonheid alles, en alles schoonheid? En wat doe je dan met de illusie? Ik dacht dat ze schoon was want toen wàs ze dat ook. Maar wàs ze mooi? 

Uit drie ramen op een rij in een kale muur kijk je éven gedreven naar de schoonheid op de straat daaronder als ik die door één raam iemand mooi vind. Schoonheid vanuit twee hoeken als een streling over twee snaren. Twee gelijke snaren maken nooit hetzelfde geluid. Twee mensen zijn altijd anders. Wat de ene hoort, voelt de andere. Voor de ene is dàt schoonheid, voor de andere mooi geluid.

Schoonheid is dus van zichzelf door één mens daarvoor gevoeld, herinnerd en gezegd.

23.01.2006
en 14.05.2006

Grote Kunstmanifestaties 

Grote kunstmanifestaties zijn zowel een herinnering als een startplaats. Wat heeft de kunstenaar bedacht vanuit een steeds groeiende ervaring. En wat doet diezelfde of een andere kunstenaar met die vormgeving en ervaring de dag nadien? 

Wat is kunst in of wat is de meerwaarde van De Carrousel (merry-go-round) van Hans Op de Beeck. Vluchtelingen bij Calais van Laura Waddington (alle twee in Watou 2005) . De touwlijntjes van Annette Messager (Lille2004 en La Biënnale 2005). Er wordt altijd een nieuwe grens gezocht en gevonden. Met de spitsvondigheid of de maturiteit – je moet of mag kiezen uit die dualiteit – waar Michel de Montaigne aan voorbij ging wanneer hij Lucretius laat zeggen: “Hij wist zeker niet dat je grenzen stellen moet/Aan je wensen: dat echt genot ergens ophoudt.” (p.346)

Maar je hebt er niets aan als niemand ze kan onthouden. Kunstfilosoof Willem Elias heeft de kunst nà 1945 op papier bewaard als bundels stromingen van ideeën en mensen (De Morgen 09.12.2005) . Zet die twee (mens en idee) samen en je hebt moeilijke woorden die de waarde van het schone doen verglijden naar een debat. Willem Elias doet daar niet aan mee. Hij start vanuit een filosofische hoek. Dat betekent dat men met een open geest mag (en moet) nadenken over wat je ziet, zonder te kleven aan de vastgeroeste vooroordelen die rond ‘k’ en ‘K’ bestaan. Daarin is plaats voor geschiedenis, de anekdote, de internationale context. Dan geeft hij sleutels waarmee de moderne en de hedendaagse kunst betere begrepen kunnen worden. Bijvoorbeeld?

-         Hoe beter je de taal van de kunstenaar leert kennen, hoe beter je het werk kunt begrijpen.

-         Elk kunstwerk en iedere kunstenaar wil begrepen worden.

-         Hedendaagse kunst is moeilijk om te maken, omdat het steeds moeilijker wordt om iets nieuws te vinden.

-         Hoe extremer het nieuwe, hoe aantrekkelijker het oude.

-         Toen was iets nieuw, nu niet meer.

(Willem Elias, Aspecten van de Belgische kunst nà 1945 deel 1). Uitgeverij Snoeck. €32 via www.belgischekunst.be)

 “Je zag het al tijdens de Biënnale van Venetië vorige zomer: iedereen zat zo’n beetje met het gevoel ‘ik heb het allemaal al eens gezien.’" Zegt Willem Elias in De Morgen van 09.12.2005. Dus:

Venetië 2005 liet de volgende smaak na

1.Als je de eigen leefwereld voor de helft vult met impressies aan en indrukken uit het culturele leven, dan mis je de helft van die niet alleen boeiende maar vooral doordachte wereld. En dan weet je niet waar je aan te houden wanneer je opnieuw de Biënnale van Venetië 5 dagen lang kan doorpluizen. Je herkent alles, in vele gevallen kan je mee instappen in de diepere of betere bedoeling van de presentatie. Maar waar plaats je het werk in lijn van de tijd. Mijn eerste indruk is er dus een van “zeer vreemd, redelijk leeg, geen echte coherentie, weinig tot niets nieuws, koel en afstandelijk, video en klank zijn zeer suggestief, afgewerkt en dus weinig tot geen labo’s of ateliers. Dit lijkt wel een opsomming negatieve indrukken en dat is dan misschien ook de lijn van deze Biënnale.”

2.Enkele concrete vaststellingen:

-         Dit is een zeer evenwichtige, harmonieuze, afgewerkte, ingedeelde Biënnale, met een intentieverklaring over vrijheid en schoonheid die tot in de uithoeken van de landpaviljoenen uitstraalt.

-         Het is een vrouwelijke Biënnale waarbij de positie van die vrouw in diverse maatschappijen – en daarom niet alleen in verschillende culturen. Waar ligt haar vrijheid, hoe kan ze het streven of vinden van die vrijheid zo tonen dat het bericht duidelijk is maar niet ontdaan van haar vrouwelijke kracht.

-         De vrouwelijke vorm kan getransponeerd worden naar de schone vorm die niet alleen van die vrouw moet zijn. Maar schoonheid kan vertaald worden naar de vrouwelijke verhaallijn.

-         Er zijn weinig grensverleggende overschrijdende presentaties. Wil dat dan allemaal zeggen dat de grens van het vrouwelijke bereikt is? Is de vrouw dan de som van een eigen evenwaardige kracht en een drang naar afwerking waaruit een trage maar solide evolutie moet groeien. Is de vrouw dus niet van de revolutie maar van de evolutie?

-         Meer dan anders ligt de nadruk op het multidisciplinaire. Veel video, indrukwekkende klankinstallaties, licht als accent of als enige bestaanszekerheid,

3.Doorgetrokken naar vandaag:

-         Wat Venetië in 2005 bracht, vind ik opnieuw in de leegte van Watou 2006.

-         2006Beaufort speelt verder in op het kruispunt van eenvoudige schoonheid en inhoudelijke diepgang.

-         Blijkbaar is De Appel in Amsterdam de neo-tempel waar afgestapt wordt van het groot omvattend engagement om terug te keren naar de individuele kunstenaar die zeer individueel een engagement uitwerkt.

-         We moeten dus opnieuw op reis.

08.01.2006
en 04.08.2006
André Baert

Venetië: http://www.labiennale.org/en/index.html

Kassel: http://www.documenta12.de/english/news.html

De Appel Amsterdam: http://www.deappel.nl/