Er is geen klink aan de binnenkant!
 

Gent - Met "INSIDE" toont Lieven Nollet (1952) een imposante reeks grootformaat zwart-wit foto’s met als thema Gevangenissen in België. De fotograaf baseert de reeks op een verblijf van telkens 3 dagen in de gevangenis van Oudenaarde, Gent, Brugge, Turnhout, Merksplas, Sint-Gillis, Leuven-Centraal, Andenne, Lantin, Paifve. De expositie heeft 4 luiken. De fototechnische sobere en zeer pakkende opnames zonder (of toch bijna zonder) figuraties door Lieven Nollet zelf. De totaliteit wordt dan nog eens getoond in een soort namaak gevangenisbioscoop waar de nadruk ligt op kaalheid en functionaliteit, zonder het gemak dat doet relaxeren. Dan de fotoreeks door de gedetineerden die deelgenomen hebben aan de workshops van Nollet. Dat werd een zeer gevoelige collectie uit-beeldingen die alles te maken hebben met de kleine wereld waarin zij geconcentreerd leven. Wat doe je met dat derde oog dat je plots een soort tijdelijke vrijheid geeft. Is het vastleggen van de beperking en het naar buiten dragen van die focus een soort gewonnen vrijheid? Drie is een boekje met gesprekken tussen de gedetineerden en filosoof Richard Anthone. Tenslotte 4 of de prachtige catalogus uitgegeven bij Lannoo.

In diezelfde catalogus lees je bv bijdragen door Johan de Vos die 4 fasen van de fotografie van Lieven Nollet vastlegt: gelijkmatig bijlichten, grijswaarden, wit wordt wit en zwart wordt zwart. Zo eenvoudig is het recept.

De expo werd dus goed ontvangen. "Op de foto’s vechten schoonheid, symboliek en schrijnende toestanden om de aandacht van de toeschouwer" (DS 30.11.2005 – Michaël Bellon) "Een deel van de filosofie van dit project is de binnenkant van een gevangenis te laten zien: de plek waar de gedetineerde zich terugtrekt en de buitenwereld moet verwerken." (DM Eline Delrue)

Kijken alsof je alleen maar dat kan zien, dag na dag voor teveel dagen. Voel je uiteindelijk. Maar je vervangt de verveling door het mooie van dat paar minuten kijken naar lijnen die gemaakt worden door licht en tralies. Door strak meubilair of een koele aflegtafel op makkelijk schrobbare vloer. Je moet werkelijk tijd maken om te voelen dat het fotobeeld en geluidsopname uit de gevangeis van Gent, samen in een kale, hoge, ooit-religieuse ruimte met alleen wit en wat wit achterlaat. De schrale troost van versleten architectuur, de roestvlekken die aan bloed doen denken, de oneindige herhaling van stappen. Soms altijd dezelfde, dan weer een andere of een nieuwe. Wie woont in dat huis. Huis van bewaring. Wie bewaart? Wat bewaart wie bewaard wordt? "Mijn foto’s tonen de binnenkant van een cel, maar abstraheren gevangenschap ook tot iets universeels." (DM Eline Delrue)

Wat blijft zijn eigen muren. En vragen. Kan je iemand vergeten in de gevangenis? Is een emotionele muur even hard als een fysieke muur? Wat gebeurt er met je tijd als je lang in een cel opgesloten blijft? Wat doet die tijd als je die alleen en afgesloten moet meemaken? Wanneer wordt een muur iets anders dan een muur?

Tussen de grote expositieruimte en de ruimte waar je de opnames gemaakt door gedetineerden kunt zien, ‘leeft’ het verslag van de filosofische gesprekken. Richard Anthone noteert deze zinnen nà bv een workshop fotografie in de gevangenis van Antwerpen: "Is het zo zwart in de gevangenis zwarter is dan het zwart in de buitenwereld? Kan het dan ook zo zijn dat het witte dat je soms ervaart in de gevangenis ook witter is dan hierbuiten?"

"Is het voor ons goed dat de mensen niet weten hoe het hier is?"
"Totaal gelukkig zijn is kunnen zeggen: ‘Dat is voor mij, dat is niet voor mij.’"
Waar ligt het verschil? "Ik ben gelukkig hier" "Ik ben tevreden hier." En "Ik voel me vooral goed in mijn vel op dit moment."

"Zes jaar is onze Joeri. Ik wou dat ik hem mijn uitvindingen kon tonen. Het conservenblik dat asbak is geworden. De doos: het nachttafeltje. Handdoeken: gordijnen. De tandpasta om zijn foto aan de muur te houden. ‘Mijn papa, die zit niet in de bak. Hij is uitvinder geworden.’ Asbakken, dat zijn conservenblikjes. Vazen, dat zijn ketchupflesjes. Wandelingen, dat is rondjes lopen. Het hoofdgerecht, dat is lauwer dan warm. Dagen, dat zijn marathons. Goed weer, dat is slecht weer. Gangen, dat zijn doodlopende straten."

"Als ik in de spiegel kijk, vind ik niet dat ik op mijn strafblad lijk."

En zoveel meer. Bijna schreef ik heel spontaan: schoons. Mooi achter het traliewerk van straf en herinnering.

André Baert
25.11.2005

Praktisch tot 08.01.2006
Provinciaal Centrum voor Kunst en Cultuur Caermersklooster,
Vrouwebroersstraat 6, Gent.
www.caermersklooster.be
Prachtige catalogus à € 20 voor 100 zwartwitfoto’s en boeiende teksten. Het verslag van de gesprekken is gratis.