DE TOUTES LES COULEURS

Lille 20.11.2004

"Kunst van alle disciplines heeft Rijsel overrompeld. Wereldculturen zijn naar ons gekomen en wij hebben uit hen een droomfragment, een ogenblik rust en een ontmoeting onthouden. Rijsel was een feest van ieder moment, voor alle kunsten, in alle vormen, en hopelijk voor altijd in het geheugen gegrift." Zo laat burgemeester Martine Aubrey Lille2004 vereeuwigen. Ook het laatste feest zal er een zijn om te onthouden, maar in de trein naar Lille Flandre is dat nog een beetje te vroeg.

Deze stad doet mij altijd opnieuw iets. Ruimte, kleur, herstelde gratie, gebundelde wijken; fris, dynamisch, druk en kleurrijk; verminderd verval en socialer om i te wonen, met de geur van Javel onder bruggen en tegen poorten. Het Parc Matisse wordt gekerfd door heftrucks en vrachtwagens. Het vuurwerk van straks wordt achter de bronzen rug van Mitterand opgesteld. Die ochtend zijn de enige kleurvlekken de Tulpen van Yayoi Kusama.

Het is zéér opvallend hoe sterk de architectuur als urbanistisch bedoeld merkpunt stempels zet op Lille Metropol. En hoeveel invloed die schone vormgeving heeft op het culturele pallet of de culturele besognes en de attitudes van de inwoners. Rijsel is de passant. Neem nu het nieuwe initiatief nà 2004.
Allemaal culturele mensen in het zwart onder de glinsterende Le Corbusierbrug. "Svp! svpsvp!" Een zee van mannen en één vrouw op het podium voor het toekomstig ‘Maison de l’Architecture’. Onder de brug in het verlengde van een symbool van de Europese architectuur en urbanisme. Dus ook vanuit gans Europa via de TGV direct bereikbaar. Dit Huis van de Architectuur van circa 200m² wordt ‘het kruispunt, de synergie, het kantoor voor de orde van de architecten met ruimte voor exposities, debat, pedagogie, materiekennis, presentaties en vergelijkingen. Uit 50 inzendingen werden 4 presentaties weerhouden: samen met de laureaat wordt de eerste steen gelegd. Nu ja: een rechtopstaand bord wordt door de notabelen gesigneerd. In september 2005 gaan de deurtjes open. Voor vandaag houdt men de toespraken kort (zeggen ze). Precies geteld 37 minuten in de eerste koude en met de geur van dampende warme wijn van ‘Leclerc’

12.30

Frans aan tafel is meestal tafelfrans. Praten over koetjes en kalfjes en vooral over de gemeenschappelijke kennissen, al ken je ze slechts vanop afstand. Je hebt altijd de indruk dat cultuur een integer deel van hun dagelijks leven is. Van keuken over bed naar het museum en dit jaar uiteraard Lille2004. Iedereen heeft ooit ene boek geschreven, minstens één heeft hem gelezen: lang geleden, vandaar dat de inhoud wat vervaagd is,… Een kleine delegatie uit Cork

(http://www.cork2005.ie) komt aanschuiven maar het lukt niet zo goed met de talen. De Vlaamse pers is niet zo gelukkig met de lunch, mijn Parijse tafelgenoten genieten van de late sla met zachte vinaigrette. Martine Aubry wil nog geen echte cijfers kwijt. Later zegt ze, ergens februari 2005. Er is wel een vermeldenswaardige accolade van Europarlementair Viviane Reding. Ik geef haar complimenten met overtuiging als dessert "Elle a salué l’implication des Lillois et a souligné combien elle avait été sensible au projet citoyen de Lille 2004, à son aspect transfrontalier et plus particulièrement à la constitution du Réseau Européen des maisons Folie.

Lieux phares du projet culturel de Lille 2004 Capitale Européenne de la Culture, les maisons Folies sont en effet les figures emblématiques d’un nouvel art de vivre, symboles modernes d’un projet culturel innovant, lieux de rencontre entre habitants et artistes en résidence. Elles sont de nouveaux outils au service de la création artistique et de sa diffusion.

En se déployant sur un territoire euro-régional, en permettant une véritable rencontre entre l’exigence d’une création artistique internationale et un projet populaire et festif qui s’adresse au plus grand nombre, en mettant en valeur la richesse et la diversité culturelle de nos villes, Lille 2004 porte haut les valeurs de l’Union Européenne et justifie pleinement son titre de Capitale Européenne de la Culture."

De stad spreekt alle talen en heeft alle leeftijden. Traag maar heel zeker lopen de straten vol ingeduffelde feestvierders; Er is weinig kleur, de zon schijnt ijskoud op de duffelcoats, jachtponcho’s, C&A jekkers en veel zwart. France 2 of 3 werkt ernstig met de camera’s. Ben ik gezien? Ik zie de wereld en weet dat ik in een stad ben. Het ‘provincialisme’ - waar Willy Van den Bussche destijds in zijn PMMK zo op wees en verduidelijkte in het zowel universele als plaatselijke van de Transavanguardia – houdt in dat het veilige gevoel van geborgenheid (plaats) het mondiale (wie ben ik) integraal verstrekt.

Opéra:

Ik maak het me gemakkelijk.

1. Het verhaal. Moeilijk te omschrijven. Zie het als een turbulentie die zowel de omgeving als de mens beïnvloedt, verbeeld, verklankt, bewogen.

2. In het kort heb ik "Avis de Tempête" ervaren als een tastbare verwarring. Daarna een fijnstelling op klanken die hier zowel stem als blazers, strijkers en toetsen zijn. Dan associaties leggen met de digitale mélanges die van de gestuurde klanken worden gemaakt. Dit is louter klanksysteem. Beeld komt via diverse cameraposities. Op de dirigent gericht, in de hand van de pirouetterende zangeres, aan een staaf boven het podium, vanuit de hoeken. Deze takes worden geprojecteerd op zwevende parabool doeken via een aantal communicatieve punten (ontvanger en zender) op een centrale ‘communicatiezuil’, middenin het podium en omringd door zowel orkest als zangers. De VJ – als ik het zo mag noemen – is de componist van het beeld.

Je hebt dus een complex kluwen van klanken, een dynamisch plateau en een beeldende installatie die met de klank het geheel overkoepelt. De dirigent is het enige anker dat een ritmezekerheid in herinnering houdt.

Basbaspercussie, ping, van oor door oor en een Rio-fluitje met namaak petroleumvatklop. Sis en verzonnen woorden voor kinderen in de Nachtwachtkring van Daniël Buren. DJ Laurent Garnier laat de whamwhamwham razen door de multicolore kinderen en de vlucht van het cirkellicht. Het heeft altijd iets van een march, zo’n hightech elektronisch klankschouwspel. Het is een toverritme van de geluidenmaker met de kippenknik. Mama’s heupen, papa’s dragen en de -12 jarigen onthouden duizend flitsen voor later. De half gevulde Piste de Dance is de gast. Daarbuiten staat de permanente golf van de echte adepten die zich hier komen opwarmen voor wat de nacht zal brengen. En een vader die in het ritme van blazers en boesters toch nog de esthetiek van de nachtwacht wil uitleggen: hopeloos onverstaanbaar voor het kind. Lille2004 samengevat is een oogopslag: het vermengen van het grote en attractieve met de kleine liefhebber of de leek.

Het Foyer van de Opéra en geroezemoes van mooie kleren, een vlugge sax en veel gekus (één per wang svp). Er is al wat kleur in sjaaltjes en Olivier van de onovertroffen Persdienst haalt zijn vissersmuts niet van zijn knikker. "De Toutes les Couleurs" met een charmante gastvrouw in Martine Aubrey met kleurstipjes op zwart. Pastel, parfum en zonder pardon dringen naar het buffet, even snel maar netter dan in Venetië waar vooral de Yanks bushen. Cultuur maakt weerom mooier wat al mooi was. Ik bekijk ze graag en onbeschaamd, met de gelukzalige veiligheid van oninteresse in wat eronder warmer is dan de Ground Zero van la fête finale. Teveel blond, nauw ingepakt duur, getailleerd, fijn. Zelfs een mooi ongeblondeerde wezen met twee gemaquilleerde rode blossen of twee gele jekkers onder het goud van de foyer storen niet. Weinig kleur, dat wel, of ’t is in accentjes en sotternieën. Wat is de kleur van geur?

Dit blijft een magisch concept wanneer je buiten stapt in het licht van filmlampen, wachtende fanfares en drummende mensen, terwijl het binnen een rumoer van feitelijkheden en dankbaarheid was. Dit was de kortste speech van een burgemeester: "Voila!"

In de gloed van de massa probeer ik het oorspronkelijke scenario te volgen om mijn verspreide impressies te verwoorden. Een mix van zou moeten geweest zijn en was.

Vanuit het Fochplein klinken de dreunen en schetters van een optocht in wording. Opwarming van de instrumenten, aanstampen van de koude voeten, de mensenmassa beweegt een beetje zenuwachtig in het midden van de brede Rue National naar het lawaai.

Vuurgloed op veel rook bovenop hoge gebouwen. Signalen dat het hectische spel van lawaai en ritme gaat beginnen. Licht boven het Place de la Théâtre. De camera’s op de hoge gasten staan op scherp.

De Generik Vapeur ramt op de blauwe olievaten. Ramt een schrik door hun groenbepleisterde gezichten en verschoten colbert. Gierende rock jankt van op een rijdend platform. De trend is gezet: opjutten, ritmeren, golven van impulsen door het publiek jagen. Hier nog wat ruw, straks af naar zachter. De videotorens in de Rue National vatten beeld. Nog meer vuurgloed en rook vanop de daken en uit de straattonelen. Dante of Bosch: vieze smoelen en veel nevels die verbergen en doen schrikken. Een torment voor een kind, een extase voor de fantast.

De 30 meter hoge Bambucostructuur spuwt vuurvlokken uit haar tientallen poriën. Symfonisch elektronica dirigeert het gigantische spektakel. De kronkel van de parade schuift tussen de massa en de vuurberg naar de oude beurs dat in een onwezenlijk licht baadt. Daarachter als vage misleiding de 6 grote gekleurde wielen de Compagnie Off. Ze waggelen door de nevel van rood en verspreid wit licht.

De camera’s draaien, de stoet nadert de Opéra en het tiental design stoelen op podium voor het Shanghai Theehuisje. De organisaties, de bedenkers, de besprekers op een rij over al het goede van één jaar cultuur in een Europees kleedje. Rondom hen breekt vuurwerk en licht uit beschermde monumenten. Een troep golft over het podium en gaat snel weer af in de parade tussen de tienduizenden kijkers en nogmaals tienduizenden opstappers. De Rue Faidherbe gloeit.

Lille Flandres krijgt haar gekrakeel en sterrenbogen uit tientallen raketjes die opstijgen uit een adembenemende rookmassa die Rijsel in een flits accentueert. Hoger zeven grote zijden giraffen die rond een schaars geklede schellebelstem geleid worden. Deel twee van Compagnie Off.

De ruimte voor Euralille zit nu al propvol. De rook waait dun weg over de massa. Boven de buildings schieten op een hartslagritme vuurpijlen de lucht in. Dit is de climax. Alle lawaai op een plaats. Alleen de muzikale wagens zijn onderweg op post gebleven. Zo meteen starten zij de avond en het nachtfeest over gans het traject. Van French over Brazil naar Jazz, Carnaval, Africain en Techno.

Plechtig fluit de Bretoense ploeg van Le Bagad de Plougastel tussen monsters en publiek. Mythologisch statig in de verwarring van een buitenaards feest van licht en gloed en rook en gedonder. Ze lokken de laatste slenteraars mee in de drang naar het sportspektakel.

Groupe F start haar elektronisch symfonisch gebulder dat straks het vuurwerk zal begeleiden. Tientallen reuzenklankkasten aan een kabel aan een zware kraan. Van onder de Corbussier brug tot aan Lille Flandres en tegenaan het dranghekken en de Porte de Roubaix staan ze met honderdduizend en nog eens honderdduizend kopje hoog en een beetje schuin, te wachten op het magistraal finaal geweld.

Alle spelers staan opgesteld in de hoeken van het moderne Rijsel. De metalen walvis van les Prototypes braakt een laatste rookstoom.

Het wordt stiller en stiller. De menigte wacht en luistert gespannen naar de opjuttende dreun uit de boxen. Er wordt in stilte afgeteld. De verwachtingen zijn hoog, men kent de vuurwaarde van de Groupe F

Plots. Niet eenzijdig eenvoudig, maar meteen krachtig als waterfonteinen en watervallen die elkaar afwisselen. Versterkt met luchtbloemen en guirlandes. Horizontaal en verticaal, achter elkaar en steeds dichter bij elkaar tot aan het eind in het geweld van geknal en basgeluiden een totaal vlak van tientallen meters in het vierkante alles een schilderij van vuur geworden is. Dat plots ineenzakt op de laatste adem van de elektronische zucht.

Dit waren de 10 minuten die Lille2004 veranderden. Een applaus welt op. Een getier van verbazing en geluk. Zo kort en zo impressionant. Het lijkt alsof niemand die eerst minuut wil bewegen. Alsof niemand wilt dat het feest daar en dan voor de ene stopt en voor de andere nog eventjes pas (her)begint.

Dit is het mooie en het menselijke van Lille. Tientallen mensen applaudisseren wanneer ze langs de donkere ramen van het hart van de organisatie passeren. Dat toont hun diepe appreciatie. Zoiets heb ik nog nooit gezien.

Tussen Lille Flandres en Foch starten alle fuiven en bals. De massa zet wat uit en laat plaats voor een paar journalisten die het nog een keertje willen zien. Die mensen die dansen, de pintenpakkers, het gejoel en geflirt, de ellenlange files voor de Pittaboer en het frietkraam. IJskoud wandelen we ons.

We hebben afspraak in het Tri-postal bij Olivier Célarié voor een opwarmer. Tot onze gruwel zit het gelijkvloers vol gasten die alle potten en pannen leeggeroofd hebben. Rest ons een Leffe en een droog broodje. Géén koffie. Ik heb het te koud, laat de collega’s voor wat ze zullen blijven en stap naar het Hotel. Onderweg zie ik de reuzenwielen en giraffen ontkleed in wagens verdwijnen. Overal lege waterflessen waar de zure geur van goedkope wijn uit komt. Nu al ligt er een reliëf braaksel aan de rand van het feest.

Ik kruip in bed, alleen met de Franse zender die het panelgesprek tijdens de parade heruitzendt.



De ochtend nà

… en later. Ik hoor van een collega pennenruiter dat tegen drie uur de meeste drankgelegenheden gesloten waren, op een paar snelbedieningen en de onvermijdelijke PittaShops na. Maar de gezelligheid bleef in de honderden feestvierders die zingend en lolbroekend door de stilaan verzadigde straten van Lille slenteren. Nog voor de croissants maak ik een ommetje in het centrum. Bij het ontbijt hebben we dezelfde indruk: de jongeren hebben massaal veel wijn in waterflessen mee op stap. De prijs op café is hoog. De oplossing ligt voor de hand. Ik vrees een beetje voor eventueel problematisch alcoholgebruik

De dag nadien is perschef Olivier Celarie al actief aan het samenvatten:

Picasso is ongetwijfeld een geniale tekenaar, een grensverleggende compositeur, een meesterlijke speler met kleuren. Terwijl ik door de compacte tentoonstelling drum kan ik niet anders dan steeds opnieuw vaststellen hoe geniaal die man was. Twee fouten: hij blijft geniaal omdat men in die niet te tellen massaproductie steeds opnieuw een nieuw stukje pracht vindt. Hij blijft verbazen en verrassen. Vaststellen? Ik kan alleen zien en in mezelf voor mezelf tot het besef komen dat daar lijnen lopen en kleuren staan die ik alleen kan dromen. Hij is het genie die de materie onder zijn visie en zijn metier laat metamorfoseren tot een spiegel waarin we al onze schoonheidswensen herkennen. Het is als constant gelukkig zijn met vormgeving die het verlengde van jezelf blijkt te zijn, maar die je vanuit datzelfde zelf nooit zou kunnen uitlijnen. Het klopt allemaal, hoe vervormd, hoe verkleurd, hoe gedragen ook. Reekzen zijn geen sjablonen, geen spelletjes, maar de herhaling van de hand die in minuscule verschillen met eenzelfde lijn telkens een andere figuur bedenkt of door toevoeging zich distantieert van het seriële dat nu zo’n draagvlak gekregen heeft. Het zijn in het geval van de expo in La Piscine vooral overgevoelige archaïsche personages op even archaïsche dragers (klei). Dit houdt een doorzicht in dat voorbij het begin (de techniek) en het einde (de materie) gaat. Hij speelt vormen uit, voegt toe, zuivert, diept uit zover hij kan, idealiseert zelden maar brengt aandacht naar de vorm van het wezen door ze te plaatsen in een decor dat overvalt door eenvoud en precies daardoor ongewoon is. Zoals de symboliek van het surrealisme eigenlijk een dubbele bodem is, staat de abstractie van Picasso voor een nieuwe taal die uit de basis van de mens komt. In die zin is abstractie eerlijker dan surrealisme, hoe ver ze beden soms van de exactitude weg zijn. De visjes zijn mooi, de "nature morte à la Côtelette wansmakelijk suggestief. Het ‘angstige’ van Picasso is, dat hij in tekenen, schilderen, ceramiek, juweel, illustratie, kostuum, opera, … dat hij voor alles een passende oplossing en uitbeelding vindt.

Geen kritiek op deze unieke tentoonstelling, of ’t is dat ze niet gemaakt is voor véééééééééééééééél volk. Positief is dat er ontzettend veel kinderen meegenomen worden naar deze oorden van cultuur. Ze zijn van alle aard en lawaai, maar ze hebben allemaal iets bij gekregen in die korte en vaak drukke wandeling langs muren en kasten vol genialiteit. Dat doet me denken aan de superbe toevoeging in bepaalde musea met kinderplaatsen. Niet om te spelen, maar waar ze via een bepaalde methodiek of via een begeleider iets bij bijleven over de expositie, de presentatie of het museum in zijn geheel.

Men had een duidelijke afrekening pas in februari beloofd. Men is vroeger met wat smaakmakertjes.

André Baert
25.11.2004