CARTOONFESTIVAL

Knokke-Heist – 43, 20.06, 05.09, 2004, 3000, 300, 8, 10-19, 5, 2.5… Allemaal cijfertjes die als tekstballon boven een verward figuurtje ‘karikaturaal’ zouden moeten refereren naar de lege geleerdheid van onmogelijke cijfercombinaties. In dit geval zijn het de snelle cijfers voor een belangrijke gebeurtenis. De drieënveertigste editie van het Cartoonfestival van Knokke-Heist, dat loopt van twintig juni tot vijf september tweeduizend en vier. Er waren (méér dan) drieduizend inzendingen waaruit er driehonderd geselecteerd werden en acht gelauwerd om iedere dag opnieuw tussen tien en negentien uur getoond te worden in de Humorhall. Je kunt er in tegen vijf of twee en een halve euro.

In een vorig artikel hebben we al de lof geblazen voor de cartoons. We houden ons op de hoogte van het cartoonale via lange gesprekken met cartoonist BING (Ronald Libin) die zowel cartoons maakt, verzamelt als de hele wereld afreist om te zetelen in jury’s tussen Limoges over Bratislava naar Peking, met een tussenstop in Cairo. Zo leer ik wat een cartoon moet zijn.

Eerst en vooral een getekende grap, waarbij er altijd wel iemand of iets het slachtoffer is. Er is een meerwaarde aan verbonden in het sociale, politiek of economische veld waardoor een vorm van engagement ontstaat. Niet stijfjes weg, maar met een emotionele toegevoegde waarde die ontstaat door verschillen te benadrukken en de actualiteit vaak overdreven ernstig uit te benen. Drie lagen: lijden (het feit), object die doet lijden (aanleiding) en de tegenstelling of contradictie (dader). In specifieke gevallen mag je zelfs spreken van ‘getekende journalistiek’. Het geheel moet gekaderd worden in een tekentechnische ernst, een métierkennis, die duidelijk afleesbaar is in de directe lijn, de inkleuring en - minder vaak maar evenwaardig - in de detailtechniek.

Dat en de eerstelijns voorwaarden zijn de criteria voor de internationale jury die moet oordelen over zoveel inzending: directe herkenbaarheid, duidelijkheid, geen uitgesproken standpunt maar wel een (voor de hand liggend) vermoeden, doet nadenken, doet lachen en is zo evident dat je eigenlijk geen toevoegingen nodig hebt.

Het Cartoonfestival van Knokke-Heist heeft me geleerd dat humor een zeer ernstige expressievorm is. Om met een tweede lading de eerst impressies uit het ‘beleefd’ leven nog doeltreffender te laten aanvoelen, is een synthese of lijntekening van de actualiteit nodig van waaruit een visie aangemaakt kan worden. En die visie wordt door kunstenaars gemaakt. Afhankelijk van het ‘gewicht’ van de leden van de jury maakt die jury dan een jaarstempel waarin ik zoek naar de analyse, de ontleding en het signaal van de tijd.

De som van die jury is helaas altijd slechts een totaalbeeld, waarbij een aantal individueel belangrijke stemmen verloren gaan. Ik heb de indruk dat in de laatste jaren die som meer belang gekregen heeft dan het unieke van een aantal inzendingen. Het artistieke heeft plaats moeten ruimen voor het populaire. Lezing van de jurysamenstelling zal meer duidelijkheid bieden.

De laureaten 2004 zijn:

De 51-jarige Israëli van Russische afkomst had twee inzendingen in de finale. Hij won uiteindelijk met de cartoon waarin een moegetergde man op het punt staat zelfmoord te plegen door van een klif te springen, maar ziet dat zijn vrouw beneden klaar staat om hem met de deegrol af te rammelen. Yuri Ochakovsky is een gevestigde waarde in het cartooncircuit. De overwinning op het Cartoonfestival Knokke-Heist is niet de eerste prijs die hij in de wacht sleept. In 2003 won hij verschillende prijzen op Internationale Cartoonfestivals, waaronder de eerste prijs op het International Cartoon Salon in Cvorak (Kroatië), de tweede prijs op de Leng Mu Cartoon Competition in China én op de Cartoon & Photos Undercover in Bree (België). Op het Cartoon World Festival in Porto (Portugal) ging hij met de derde prijs aan de haal. Daarboven haalde hij nog verschillende eervolle vermeldingen.

Deze Poolse cartoonist uit Krakow rijft voor de eerste maal een belangrijke prijs binnen buiten zijn vaderland. Zijn eerste stap naar internationaal succes is hiermee gezet. Hij sleepte de Zilveren Hoed in de wacht met zijn cartoon "Life’s Surprises".

Deze 44-jarige Oekraïner ging met de Bronzen Hoed aan de haal. Hij studeerde in 1985 af aan het ‘Artistic Industrial Institute’ in zijn geboortestad Kharkiv. Naast cartoonist is hij ook Directeur Kunst bij een regionaal dagblad. In Knokke-Heist haalde hij de derde plaats dankzij een cartoon met een reeks pasgeboren baby’s waaruit blijkt dat iedereen als een engeltje geboren wordt, maar dat dit niet lang duurt.

Tijdens het Cartoonfestival Knokke-Heist worden ook de jonge talenten in de kijker gezet. Dit jaar wordt voor het eerst de Davidsfonds-prijs uitgereikt aan opkomend cartoontalent. Het Davidsfonds, uitgever van het Cartoonboek, kende de prijs toe aan de jonge Vlaamse cartoonist Sven De Bock uit Essen, die hierdoor de kans krijgt zijn cartoons te publiceren.

Ook het Belgische cartoongeweld wordt tijdens het Cartoonfestival in de kijker gezet. De betere cartoons uit de Belgische kranten, weekbladen en tijdschriften van het afgelopen jaar vullen immers de wedstrijdselectie aan. Dit is uniek, want het is de enige onderscheiding in België voor getekende journalistiek. Er werden dit jaar 102 cartoons geselecteerd, zowel van grote bekende namen, als van talentvolle nieuwkomers.

Net als vorig jaar wordt de Belgische selectie perscartoon vergezeld door de genomineerden voor de Nederlandse Inktspotprijs. Deze wedstrijd wordt jaarlijks georganiseerd door de Stichting Pers & Prent en brengt de beste Nederlandse perscartoons samen. Tijdens het Cartoonfestival worden een 70-tal werken aan het publiek getoond. De winnaar is dit jaar Peter van Straaten (Vrij Nederland).

Uit de Belgische en Nederlandse genomineerden wordt de journalistiek sterkste prent beloond met de BeNe-prijs. De trofee bestaat uit een kunstwerk, ontworpen door Ever Meulen. De bekendmaking zal dit jaar gebeuren op 7 oktober in het Persmuseum in Amsterdam.

Info : Cultuurcentrum, Meerlaan 32, 8300 Knokke-heist, + 32 (0)50 630 430, ticket@knokke-heist.be